risaletin ikinci yılının son dönemlerindeyiz. bu sure için dördüncü beşinci yılda indi diyen kaynaklar olsa da bunlar mantıksız. çünkü bu sure bir pazarlığın ertesinde inmiştir, bağlamdan bunu anlayabiliyoruz. hem bir de 15-20 günde bir ayet necmi indiğine göre, matematiksel olarak da ikinci yılın sonlarına denk geliyor. hem bağlamın pazarlık olması ve nuzül sebebinde tüm müfessirlerin ve islam tarihçilerinin görüş birliği etmesi hem de bana mantıklı gelmesi sebebiyle bu sure için nuzül sebebini analizime dahil ediyorum. sureyi popüler nuzül tertipçileri onsekizinci sıraya koymuşlar, ben de onları tasdik ederek analizime başlıyorum.
nuzül sebebi: mekkeyi yönetenlerin muhammed'in yaktığı devrim ateşinin genişlemesini istemedikleri için onu iknaya çalışmaları. o çokça anlatılan hikaye şöyle: "mekkeyi yöneten/sömüren gruptan 3 kişi (velid bin muğire, ümeyye bin halef ve as bin vail) nebi'ye varırlar ve iman konusunda pazarlık ederler: sen bizimkilere tap biz de seninkine tapalım. kiminki hayırlıysa her birimiz ondan faydalanmış oluruz. sen bizimkine bir gün tap, biz seninkine bir ay tapalım..." bu pazarlıkların üzerine bu sure iniyor.
** bu surenin anlaşılması için nuzül ortamı hakkında biraz bilgi sahibi olmak gerekiyor:
cahiliyye mekkesinde nüfus onbin civarında. şehri birkaç aile yönetiyor, sömürüyor daha doğrusu. tüm gelir kaynaklarına çökmüşler, ticaret tamamen bunların elinde. aynı günümüz türkiyesi gibi, yasama yürütme yargı diyanet turizm... hepsi bunların elinde. dini kullanarak hem turizm hem de ticari gelirlerini köpürtüyorlar ayrıca da kölelik olgusunu da tekellerine aldıkları için dini bunu güçlendirmek için de kullanıyorlar, dini tahakküm ile tüm işlerini meşrulaştırıyorlar. dünyada o dönemde iki etkin güç var, biri roma diğeri sasaniler. mekkede, coğrafi yakınlık sebebiyle sasanilerin baskısı daha güçlü hissediliyor. mekkeyi yönetenlerin kurdukları ticari ağların destekçisi sasaniler. örneğin nebi'nin amcası ebu leheb'in taif'te üzüm bağları var, oradan üzüm yoldurup şarap ticareti yapyıyor, başka yerden kereste ve zeytinyağı ticareti yapıyor. bu ticaretinde onu koruyanlar sasaniler. herhangi bir olumsuz durumda (kervan baskını, köle isyanı...) sasanilerin paralı askerlerini ebu leheb kiralıyor ve kendisine dezavantaj sağlayan olumsuzluğu şiddetle gidermiş oluyor. sasaniler de ebu lehebi koruyarak onun ticaretine ortak olmuş oluyorlar. aynı günümüz türkiyesi gibi, çok derin anlatmaya gerek yok, gayet açık.
özgürlük suresi mi, yoksa bir tehdit mi?
senin dinin sana benim dinim bana dedikten sonra kabedeki putların kırılması
deniyor ki müşrikler de allaha tapıyordu ama aracılar vardı, e o zaman muhammedin taptıgına onlar da tapmış oluyor
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder