Vizyoner Tefsir 5 - Duha Suresi (Risaletten Önce Muhammed)

rahman rahim olan allahın adıyla

duha suresi mekke döneminde ilk inen surelerdendir. duha kelime anlamı olarak kuşluk vakti demektir, güneş tam göründükten sonraki sabahın ilk 1 1,5 saatine verilen isimdir. bu sure hakkında bolca spekülasyon bulunmaktadır. bunlardan en ünlüsü vahiy sürecinin kesintiye uğraması ile ilgilidir. bu döneme hikayeleştirmeyi seven hocalar fetreti vahiy demişler. rivayete göre muhammed nebi vahiy beklentisinde iken, bir süreliğine vahiy gelmemiş ve muhammed nebi, rabbinin kendine darıldığını sanmıştır. vahiy süreci ne kadarlı bir süre kesintiye uğramıştır: buna 3 gün diyen de var 3 yıl diyen de var, 10 ay diyen var, 5 hafta diyen var... genelde insanlar şekilci ve taklitçi oldukları için bu detaylar onlar için çok önemlidir. biz tabii ki ayetlerdeki ve suredeki hikmete odaklanacağız, bu tarz detaylarda boğulmayacağız, uydurulmuş din tüccarları gibi ahlakın yerine akideyi koymayacağız. kuranda ne yazıyorsa onu alacağız, eksik ya da fazla değil.

duha suresi muhammed nebi'nin peygamberlikten önceki durumunu anlatır ve peygamberi geçmişini örnek göstererek motive eder. zaten ilk surelerin büyük bölümü inşa sürecidir (motivasyon). 

suredeki ayet sayısı: 11

1. Ve-dduhâ

2. Velleyli iżâ secâ

1. ayetin türkçesi: kuşluk vakti şahit olsun
2. ayetin türkçesi: sakinleşen gece şahit olsun

ayet grubunun hedefi: burada mecazen birkaç hedeften söz edilebilir. bunlardan en görüneni, 2 farklı zamanın şahit gösterilmesidir. kuşluk vakti dile gelsin ve geçip giden (sakinleşen) gece dile gelsin. burada diğer bir görülmesi gereken şey ise gece gündüz devinimi. gece gündüz devinimine saygı duyulması gerektiği mecazen verilen diğer anlamdır. bir üçüncü anlam ise, duygusal müfessirlerin gözlerine takılmış, vahiyden öncesine gece diyen müfessirler, vahiy süreci ile beraber güneşin açmaya başladığı ve vahiy indikçe güneşin daha da belirginleştiğini bu ayet grubundan çıkarmışlar. bizim anlayışımıza daha çok her an her yaptığımıza şahitlik edileceği ve "an"ın önemli olduğunu hatırlatan ayetler olarak anlamak daha uygundur.

3. Mâ vedde’ake rabbuke vemâ kalâ

ayetin türkçesi: eğitici ve öğretici olan allahın seni ne terk etti ne de sana darıldı

ayetin hedefi: zan kötüdür, karamsarlık sanaldır.

ünlü müfessirlerin ağız birliği etmişçesine fetreti vahiy sonucunda allahın muhammed nebiyi salmadığını göstermek için indiği rivayet edilen ayettir. rivayete göre vahiy iniş süreci bir kesintiye uğramış. öncelik bu fikri bir eleştirelim. duha suresi ilk inen mekki surelerden biri, ilk 5 sureden biri. henüz daha nebiliğin ilk yılları hatta ilk ayları. bu sebeple muhammed nebinin bir vahiy gelmiyor stresine girmesi çok olası değil çünkü vahiy iniş sürecindeki frekansı (zamana yayılan vahiy iniş sıklığı) bilmeyebilir. kuranda 114 tane sure var, ortalama 4 seferde inseler (sureler ve kıssa bölümleri dikkate alınarak tahmin yapılmıştır) 456 seferde inmiş oluyor. 23 yılda 456 seferde iniyorsa, iki vahiy arasında aşağı yukarı 3 haftalık bir süreç var diye bir tahmin yürütebiliriz. tabii ki bazen iki vahiy peşpeşe gelmiş olabilir, bir süre vahiy gelmemiş olabilir. henüz nebiliğin başlangıcında muhammed nebi bunları bilmediği için, peşpeşe inecek sanmış ve bu yüzden kaygılanmış olabilir. zaten muhammed nebi içine kapanık biriydi bunu önceki sureleri analiz ederken anlamıştık. muhammed nebi duyarlı hassas ve içine kapanık biri olduğu için geçen süre boyunca kaygılanması ve rabbinin kendisine darıldığını sanması normal. 

ayette rabbin sana darılmadı ve seni terk etmedi diyor. demek ki muhammed nebi'nin aklında böyle bir düşünce var. bu düşünceler olmasa neden böyle bir ayet insin? bu ayeti analiz ederken allahın hangi ismi kullanılmış önce ona dikkat ediyoruz: rab (eğitici-öğretici). rab isminin kullanıldığı ayete eğitim süreci olarak bakmamız gerekiyor. ayette allahın hangi ismi kullanılmış ise, o ayet o süreç ile ilgilidir. burada da bir eğitim süreci var. eğitim sürecinde bazı aksaklıklar, kesintiler, duygusal iniş çıkışlar olabilir, bunların hepsi mümkün şeyler. ne olursa olsun rabbimizden emin olmalıyız, rabbimiz bizi terk etmez ve bize darılmaz. bu aslında müthiş bir müjde. hepimiz hayatımızda tıkandığımız noktalarda ya da şansımızın yaver gitmediği, dünyevi şeylerle sınandığımız noktalarda bu tarz şeyler düşünebiliriz. umduğumuz gerçekleşmeyebilir, beklentimiz olmayabilir. en ince ayrıntısına kadar hesap ettiğimiz şeyler hiç tahmin ettiğimiz gibi çıkmayabilir. bunların hiçbiri allahın bizi terk ettiği anlamına gelmemeli, aksine bunlar bir eğitimin parçasıdır.

burada şuna dikkat çekilebilir. eğer fetreti vahiy var ise, allah kısa bir vahiy kesintisi ile nasıl büyük bir buhran olacağını muhammed nebi'ye bunu yaşatarak öğretmiştir. vahyin kesintisi, kuran ayetleri ile hidayet bulan için büyük bir buhrandır. bu yanılgıya bu yersiz kaygıya düşmemek lazım. allah ayetler ile bir yandan kendini de tanıtıyor diye bahsetmiştik. allah darılan ve terkeden bir yapıda değildir. bunun sağlamasını ayetleri açıkladıkça da yapacağız.

4. Velel-âḣiratu ḣayrun leke mine-l-ûlâ [VİZYONER AYET]

ayetin türkçesi: ve sonrası daha hayırlı olacaktır senin için öncesinden

ayetin hedefi: sürekli iyileştirme

günü yaşarken bir yandan belleğimizde durması gereken ayetlerden biridir bu. bugünün dününden iyi olsun, olacaktır. bu ayeti çevirirken ve yorumlarken çok ciddi hatalar yapılmakta. bunlardan en önemlisi ayette geçen ahiret kelimesinin hangi anlama geldiği ile ilgilidir. ahiret kelimesi sonra demektir, ölümden sonrası demek değildir. ahiret kelimesi yevm (zaman) veya dar (yurt) ilave edilmeden gelirse, bu takdirde ahiret “gelecek, sonrası” anlamına gelir ve hem bu dünyayı hem ahireti kapsar. ne de olsa ölümden sonrası, şu anki hayatından güzel olacak diye bir çeviri yapılırsa insanın dünyada iyi işler yapmasının bir motivasyonu olmayacak. bu kuranın ve islamın mantığına ters. bu hataya düşmemek lazım.

ayetten bir çok ders ve anlam çıkıyor. bunlar:

- işleyen demir ışıldar, sürekli çalış, sürekli üret ki sonrası öncesinden hayırlı olsun

- sakın ha yılma-vazgeçme, çünkü aynı şekilde çalışmaya devam edersen sonrası senin için daha hayırlı olacaktır

- biraz zorlandın diye terkedildin sanma, sen üstüne düşeni yap, sonrası öncesinden hayırlı olacaktır

- karamsarlığa kapılma, sonrası kesinlikle iyi olacak

muhammed nebi özelinde düşünecek olursak. muhammed nebi'nin yaşadığı ortamı az ya da çok hayal edebiliyoruz. herkes bir çeşme başını tutmuş, müthiş büyük bir sömürü düzeni var. hakkın hukukun zerresi yok, kim güçlüyse o haklı, bilginin değeri yok, yeteneğin değeri yok. savaşılan şey çok ama çok derin ve hemen hemen herkeste bu çirkin özellikten az ya da çok var. aynı günümüz gibi değil mi? aynı otokrat yönetimler gibi, zenginler ne yapsa tamam, onlar her zaman haklı. din bile zenginlerin elinde. kurandan ayet gösterince kafir ilan edildiğimiz bir günde yaşıyoruz. yoldaş bulmaya kalkıyorsun, ancak o da bir pay kapma peşinde. suçun birleştirici, kabileleştirici yönü o kadar kuvvetli ki insanın umudunu kırıyor. işte bu anda düşünmemiz gereken ayet bu. düzenin boğuculuğunu bahane edip salacak mıyız? kesinlikle bu önerilmiyor. biz önümüze bakacağız, doğru işler yapmaya devam edeceğiz ve yarın bugünden daha iyi olacak. nedensellik bu evrenin yasası. sen doğru işler yaparsan, belki şimdi değil ama biriktikçe bu doğru işler dünyayı güzelleştirir.

5. Ve lesevfe yu’tîke rabbuke feterdâ [VİZYONER AYET]

ayetin türkçesi: eğitici-öğretici allahın sana verecek ve sen de razı olacaksın

ayetin hedefi: eğitim sürecine bakış açısı, eğitime razı gelmek

ayette verilen şeyin ne olduğu tam olarak yazılmamış. ancak biz neyin verildiğini kuranın tarzından çıkarabiliyoruz. ayette geçen allahın ismi, o ayetin konusu ile direkt olarak ilgilidir. ayette rab ismi kullanılmış, yani eğitici-öğretici. demek ki rabbin verdiği şey eğitimmiş. ama buradaki eğitimi dersliğe geçip, öğrenci sırasında oturarak alınan öğretim ile karıştırmayın. bu eğitim hayat eğitimidir. bu eğitim "müddessir" (içine kapanmış kişi) olan muhammedi alır devrimci bir lidere dönüştürür. 

ayetteki razı geleceksin kısmını nasıl anlamalı? razı gelmezsen o eğitimi alamazsın bu kadar basit. acıları hocalara dönüştürmek diye bir laf vardır. sanıyoruz, bunu yazmanın tam yeri burası. acılarımızı hocalarımıza dönüştürürsek ancak o acının bir benzerini tekrar yaşamayız. o acıya nasıl önlem alınacağını biliriz ve o acının tekrar ortaya çıkmasını engelleriz. eğer eğitimden razı gelmezsek, o acının kaynağını tespit edemeyiz, tekrar tekrar aynı hataları yapıp dururuz. 

örneğin teknik bir konuda hata yapıp duran ve sürecin ilerlemesiyle ortaya çıkan aksaklıklar nedeniyle strese giren bir insan, sürecin ilerleyiş aşamasında hata yaptığı teknik konuları öğrenir ve doğrusunu yaparsa bir daha o konuda stres yaşamaz. çünkü artık o hatayı yapmamıştır. diyelim bir anne çocuğundan yüksek beklentilere sahip. ancak çocuk sürekli bazı konularda takılıp hem kendisini üzüyor hem de annesi onun hakkında hayal kırıklığına uğruyor. eğer çocuğu konusunda gerçekçi bir bakış açısına sahip olabilirse hem çocuğunun üzerinde o beklenti baskısını kurmaz, hem de kendisi o yüksek beklentilerinden dolayı hayal kırıklığına uğramaz. eğitime razı gelmek aslında budur. hayatın karşımıza çıkardığı olumsuzlukları tüm gerçekliği ile kabul etmek ve o olumsuzluklardan ders çıkarıp tekrar etmesini engellemek. elimizde olan ve elimizde olmayan şeylerin ayrımını iyi yapmak gerekiyor. eğitim burada aslında elimizde olmayan ya da daha az olan şeyler ile ilgili. bazen üzerimize düşeni tam anlamıyla yapsak dahi olumsuzluk yaşayabiliriz. örneğin deprem, ölüm, sel... doğal afetlerden görülen zararlarda maalesef biraz payımız mevcut. dere yatağına inşa edilen bina göçtüğünde müteahhite kızıyoruz ancak o daireyi almaya karar veren biziz. dere yatağına imar veren belediyeye oy veren biziz, belediyeyi denetlemesi gereken hükümete oy veren biziz. o müteahhiti yargılamayan, hakettiği cezayı vermeyen hukuk sistemini oluşturan hükümet de bizim eserimiz. tamam biz oy vermedik ama kardeşimiz oy verdi, dayımız yengemiz oy verdi. sömürü düzeni devam etsin diye katkıda bulunanlara yeteri kadar ses çıkardık mı? birinin hakkı gaspedildiğinde sokağa çıkıp yürüdük mü? eğitim-öğretim hayatın her saniyesinde akan giden bir gerçeklik. bu gerçeklikten ne kadar pay alabilirsek hem hayatımız daha huzurlu ve düzgün olur (çünkü hatalardan ders çıkarırız) hem de dünya güzelleşir, dünyaya ve insanlara bir katkımız olur. 

allah bizi her saniye sınar (bakara 155). canımızla malımızla sınar. önemli olan eğitime razı gelmek ve hatalardan ders çıkarmaktır. 

6. Elem yecidke yetîmen fe-âvâ

ayetin türkçesi: o seni yetim bulmadı mı, sana sığınak olmadı mı?

muhammed nebi'nin vahiyden önceki durumunu anlatan bir ayet. aynı zamanda sünnetullah (allahın kanunu) hakkında da bilgi içeriyor. 

muhammed nebi hakkında bir çok siyer var, siyer peygamberin yaşam öykülerinin genel adı. vahiyden sonraki kısım zaten kuran kayıt altına alınırken biliniyor. risaletten önceki kısım ile ilgili çok fazla uydurma hikaye var. bu hikayelerin çoğunluğu yahudilik, budizm, zerdüştlük kaynaklıdır. bir çok mitolojik hikaye muhammedin yaşamına yedirilmiş bir şekilde anlatılmaktadır. hatta bazı mitolojik hikayeler bazı ayetler ile ilişkilendirilmiştir. açık kalp ameliyatı bunlardan en komiği ve malesef en yaygınlarından biri. inşirah suresini yorumlarken buna da değineceğiz. 

bu ayette ilk dikkatimizi çekmesi gereken şey muhammedin yetim bulunması. yetim yaptı demiyor bakın, yetim buldu. yani ölen de bir yasaya göre ölüyor, allah direkt öldürmüyor ya da özellikle bir kişiyi öldürmüyor ya da ona özel bir işlemde bulunmuyor, yasalara göre ölmesi gereken ölüyor, yaşaması gereken yaşıyor, yasalara göre olması gereken şeyler oluyor. her şey yasalara müteakip oluyor. bu yasalara sünnetullah diyoruz. yasalar ve nedensellik sünnetullahın genel yapısını oluşturur. nedensellik de burada çok önemli, her şeyin süreç içinde varolması ve bir nedene dayanması bu evrenin temel kanunu. birden olup biten bir şey yok, bir nedene dayanmayan herhangi bir şey yok. nedensiz tek şey allah. o bir varlık sabiti. allah da zaten bu şekilde bilinir. aksi takdirde, herhangi bir mistik süreci ya da mistik tanımlamayı bu nedensellik ilkesi ile birlikte kullanmaya kalkarsak sistem çöker. mistik tanımlamaların nedensellik ve yasalılık çerçevesinde herhangi bir yeri olamaz. kuran zaten bu mistisizm ile insanları köleleştiren sistemleri çökertmek için inmiştir. ayrıca mistisizm, kuranın allah kelamı olduğuna dair kanıtları da çöpe atmaktadır. kurana inanmayan bir insanı mistik şeylerle ikna etmeye çalışırsanız çakılırsınız. günümüzde mistik öğeleri kullanan kurumlar ve insanlar adeta ateist-agnostik üretim merkezleridir. 

*mistik öğeleri dikkate alan insanın sürece, yasalara ve nedenselliğe saygısı yoktur. dünyada her şey bir süreç dahilinde olup biter. işimizde çıkan bir problemin kaynağı aslında o iş üstündeyken yaptığımız bir hata yüzündendir. tersini düşünelim örneğin. küçük bir çocuk hata edip bunu farkettiğinde özür dileyerek hemen her şeyin bir anda düzelmesini bekler. bu düzelmeyi göremeyince de üzülür. çünkü çocuk daha "süreç" kavramını tam oturtamamıştır kafasında. büyüyünce öğrenecektir. mistik olaylar süreç kavramını dejenere etmektedir. olaylar süreç içinde yasalar dahilinde ilerlemektedir. mistik öğelerin varlığını kabul etmek, yasalar dahilinde ilerleme olacağının garantisi yok demektir, her an her şey olabilir demektir, tesadüfe inanmak demektir. halbuki allah verdiği sözden geri adım atmaz, sünnetullahı terketmez; bu yüzdendir ki biz insanlar planımızı programımızı yasaların değişmediği, süreç ve nedensellik içinde akıp giden mekan-zaman'a göre yaparız.

yetim: kelime anlamı olarak tek kalmış anlamındadır. halk arasında annesiz babasız kalmış insana yetim deniyor. ancak bir kelimenin anlamı bu kadar daraltılmamalı. yüzlerce akrabası olduğu halde kredi çekmek zorunda kalan adam yetimdir, isterse sülaledeki herkes hayatta olsun. insanlık görmemiş biri insanlık yetimidir, gaslightinge uğramış kadın hakikat yetimidir, aklı kıt olan akıl yetimidir... herkes bir şeylerin yetimi, ancak bunların en zorlusu tabi ki anne baba kardeş yetimi olmaktır.

ikinci dikkatimizi çeken şey ise allahın muhammede sığınak olması. rivayetler ile günümüze taşınan risalet öncesi muhammedin hayatındaki gelişmelerden birkaçını kesin bilmekteyiz. muhammed küçük yaşta yetim kaldı ve onun bakımını dedesi abdulmuttalip üstlendi. dedesi öldü, amcası üstlendi; amcası ölünce eşi hatice ona sığınak oldu. allah direkt olarak kendisi yedirip içirmedi muhammedi ya da kendisi bir ev yapıp gel burada kal demedi. muhammed nebiye sığınak olanların hepsi insandı. demek ki allah dünyadaki işlerini insanlar aracılığı ile görüyor. allah muhammedin karşısına hep sığınılası iyi insanlar çıkarmış ve onun gelişim sürecinde onu hiç bırakmamış. bu ayeti sadece muhammed nebiye bir hitap olarak düşünmemek gerekir. bu tüm insanlığa bir hitaptır. bu ayet sana da doğrudan hitap etmektedir.

çıkarılan dersler: işlerin kötü gidiyor diye karamsarlığa kapılma, bunların hepsi eğitimin bir parçası. zor zamanlarında yardımına koşan insanları hatırla, o insanların içine o duyguları yerleştiren allaha şükret. 

7. Ve vecedeke dâllen fehedâ

ayetin türkçesi: ve seni dalalette bulup hidayet etmedi mi?

dalalet: yön kaybı

hidayet: doğru olana yönelme

bu ayet de yanlış çevirilere kurban giden ayetlerden. muhammedin risalet öncesi hayatını kutsallaştırana okumamız gereken ayet budur. muhammed nebi, risaletten önce dalalet içindeymiş. dalalet yön kaybı demek, ne yapacağını bilememek demek. ahlaksız ve sapık demek değildir. bir insan pek ala ahlaklı ancak ne yapacağını bilemediği için doğru yola yönelmemiş olabilir. muhammed de vahiyden önce ne yapacağını bilemeyen biriymiş. bunu aslında kendisine edilen bir hitaptan da biraz anlarız: "müddessir". muhammed içine kapanık biriydi, akıllı biriydi, toplumdaki sorunları görebiliyordu ancak bu konuda ne yapacağını bilmiyordu. allah ona "kum" (kalk-raise) dedi ve onu kaldırdı ve eyleme-devrime yöneltti. bu yönlendirmeyi vahiy ile yaptı, demek ki kuran-vahiy hidayetmiş. muhammedi içine kapanık birinden, devrimçi özgür bir şahsiyete dönüştürmüştür.

8. Ve vecedeke ‘â-ilen fe-aġnâ

ayetin türkçesi: ve seni başkalarına yük olarak bulup, seni müstağni kılmadı mı?

feağna => müstağni kılmak => servete eyvallah etmemek

gani kelimesinden türemiş olduğu için bu ayeti "seni fakir olarak bulup zengin etmedi mi" diye çeviriyorlar. büyük hata. ailen kelimesi bir önceki yetim kelimesini de düşününce kalabalık bir ailede yetim olmak => yük olmak anlamı çıkıyor. yani muhammed risaletten önce her ne kadar ona sığınak olanlar olsa da yükmüş. yetimlik budur zaten, yük olmaktır. düşünsenize amcanız var, size sığınak olmuş ancak davanızı sahiplenmiyor, müşriklerle iş tutuyor. neden? çünkü amcası muhammedi dinlemiyor, onun sözlerine saygı duymuyor, çünkü muhammed yetim. bunu hastane koridorlarında gözlemleyebilirsiniz. yakını olmayan hastalarla kimse ilgilenmez, doktor göz ucuyla bakar geçer. hasta yakını basma fistan giyiyorsa yandı, 2 lokma yemek önlerine atılıp geçilir. o insanların bir özel güçleri var: görünmezlik. hastane koridorlarında onları görmek çok zordur, doktorlar basar geçer üstüne, hemşire bekletir, hasta bakıcı azarlar. bir ev sahibinin eşi olmayan kadın kiracısına tutumuyla, eşi sağ olan kadın kiracıya tutumu aynı değildir. bu yüzden yetimlerin psikolojileri çok farklıdır, çoğu dünyevi avantajın kendilerine kapalı olduğunu bilerek ve kabul ederek yaşarlar.

** tam bu noktada, kimsesizlerin kimsesi cumhuriyeti biz türklere armağan eden mustafa kemal atatürkü rahmetle analım. allah kendisinden sonsuz kere razı olsun. 

ayete dönersek, muhammed vahiyden önce ailesine yük biriyken, büyüme gelişme aşamasında tipik kabileci arap karakterini almamış, servete-güce-paraya eyvallah etmeyen biri haline gelmiştir. servete-güce tapanlarla savaşmıştır. 

9. Fe-emmâ-lyetîme felâ tekhar

ayetin türkçesi: öyleyse sakın yetime kahretme (ezme-surat asma)

yetimlerin durumu üzerinden değerlendirilen bir sistem inşa etmek için öncelikle yetimleri insan yerine koymak lazım. yetimlerin durumu kötüyse bir toplumda, o toplum çökmeye mecburdur. yetimlerin desteklendiği, elden geldiğince eksiklerinin örtüldüğü toplumu hayal etsenize. yetimin başını okşayan zaten güzeli sever. bu ayetteki yetimi de sadece anne babasını kaybetmiş olarak almamalı. güleryüz yetimine güleryüz göstermeli, akıl yetimine teknik işlerde yardımcı olmalı. engelliler mesela sağlık yetimi, hareket etme yetimi; onlar için bir alet geliştirmek, dernek çalışmaları yapmak, protestolara katılıp engelli yasalarını çıkarttırmak... yetimleri hayatın içine katmalıyız, onları kazanmalıyız.

bu ayette tekhar kelimesi kullanılmış. kahır => kahhar => tekhar

kahhar biliyorsunuz allahın isimlerinden biri. 

10. Ve emmâ-ssâ-ile felâ tenher

ayetin türkçesi: ve sakın "dileyeni" azarlama

bu ayette de geleneksel müfessirlerimiz, mealcilerimiz "dilenci" diye çevirmişler. aslında dileyen-isteyen-soran anlamındadır. senden bilgi almak isteyeni, sana bir ihtiyaç halinde başvuranı azarlama diyor. burada şu dikkati çekiyor, dileyene ver demiyor, azarlama diyor. vermek zorunda değilsin ama azarlamamak zorundasın, iyi davranmak zorundasın. 

11. Ve emmâ bini’meti rabbike fehaddiś

ayetin türkçesi: ve rabbinin nimetini dilinden düşürme

ayetin hedefi: bilgiyi yaymanın metotları (bir önceki ayet ile birlikte), eyleme geç emri

muhammed nebiye eğitici-öğretici olan allahın verdiği nimeti dilinden düşürme diyor. peki buradaki nimet ne olabilir: vahiy. zaten nebimizin görevi allahın kelamını (ağır söz) yaymak ve yeryüzünü bir barış-huzur yurduna dönüştürmek. görev bu iken nimet de vahiydir. 

bu ayeti geniş çaplı düşünecek olursak, nimet aslında insana allah tarafından verilmiş güçlerdir. ayakların varsa yürüme gücün var, kulağın varsa duyma gücün... ayette "haddis" kelimesi fiil halinde kullanılmış, hadiseyi meydana getirmek yani eyleme dönüştürmek olarak anlaşılmaya müsait ve anlam bağlamında da oldukça uygun düşer. sözün özü diyor ki allah, sana verili nimetleri eyleme dönüştür. ayağın varsa yürü, dilin varsa anlat. 

sure genel olarak hem muhammed nebinin, vahiyden önceki hayatına "bizi ilgilendiren kısmı" ile değiniyor ve kalıcı olanın nasıl elde edileceğine dair şifreleri veriyor. muhammed nebi yetimlikten ve yalnızlıktan kalabalığa, yani yokluktan varlığa çıkıyor. bu çıkış esnasında muhammed nebiye yani insanlığa düşen görevler var. insanın yokluktan varlığa çıkması insanın kendi çabasına ve eylemlerine bağlanmış. insanın varlığa çıkmak için yapması gerekenler emirler ile verilmiş. 

 

suredeki emirleri hatırlayalım

1. eğitime razı gel

2. yetime kahretme

3. dileyeni-soranı azarlama

4. vahyi her yerde anlat / sana verilen nimetleri eyleme dönüştür.