kısa ama çok etkili surelerden birine daha varmış bulunmaktayız. o kadar etkili ki çoğu kişi bu surenin anlamından köşe bucak kaçar. çünkü bu sure insanların sahip olduklarını ya da üzerinde yürüdüklerini düşündüklerini dinin tanımını yapmaktadır.
mekki bir sure, nuzül sürecinin ikinci yılında inmiş. ünlü tertiplerde tekasür-kafirun arasına konmuş. herhangi bir itirazımız yok. konu bütünlüğü açısından oldukça mantıklı. surenin inişi hakkında farklı görüşler de mevcut, yarısı mekke'de yarısı medine'de indi diyenler var; ancak çok saçma bir görüş. hatta bana kalırsa, dördüncü ayetteki mesajı üstüne almak istemeyenlerin uydurduğu bir görüş bence. dikkate almaya gerek yok. sure ben tek parça indim diye bağırıyor adeta.
sure başka isimlerle de biliniyor, örneğin "eraeyte, ereytellezi...". genelde sureler isimlerini hep ilk ayetlerinden alırdı, ancak bu surenin ilk ayetinde geçen kelimeleri (din, kezzeb...) sure ismi olarak almamışlar. din suresi olabilirmiş mesela adı, hem böylelikle gösteriş müslümanları da kaçamazlardı.
surede din nedir, dini yalanlamak nedir, dini yalanlayan kimdir soruları cevaplanmış ve salat-din ilişkisi, din-sorumluluk ilişkisi konu edilmiştir. at izinin it izine karıştığı günümüzde tarafları belli etmek için müthiş faydalı bir suredir, bu sureyi çok çok çok iyi öğrenmeye çalışalım. şimdiye kadar tarafıma aktarılan yazılarımın fazla uzun olması eleştirisini de dikkate alarak daha kısa bir analiz yapmaya çalışacağım.
evet başlıyoruz, suremiz yedi ayet ve bütünüyle vizyoner sure, bu yüzden herhangi bir ayetine vizyoner tagi koymadım.
euzubesmele...
kovulmuş/taşlanmış tüm şeytani ayartmalardan (güdülerimden ve güdülerimi harekete geçiren her şeyden) allaha sığınırım; zihnimi gölgeleyen, okumamı/anlamamı engelleyen, hedefimi şaşırtan, beni hırslandıran, dramatikleştiren, şikayetlendiren, öfkelendiren, melankolikleştiren, kışkırtan her şeyden allaha sığınırım. o ki işinde, özünde merhametli, yüzdeyüz allah adına...
1. Era-eyte-lleżî yukeżżibu bi-ddîn(i)
era-eyte => e + raeyte => REY
raeyte, gördün demektir, REY kökünden türetilmiş bir kelime. gözle görmekten ziyade, tasavvur etmek, anlamak, algılamak, hakim olmak anlamındadır. "rey" görüş (içtihat) demektir, (ehli rey => görüş ehli => ebu hanife'nin akılcılığı)
yukezzibu => KZB kökünden türetilen bir kelime. kizb yalan demektir, kazib yalancı, KZB kökü yalanlamak anlamındadır. yukezzibu şeklinde çekimlenince, yalanlayan anlamına geliyor. burada kullanımı daha çok gerçeği inkar etme, tanımama, yok sayma anlamındadır.
yukezzibu => KZB kökünden türetilen bir kelime. kizb yalan demektir, kazib yalancı, KZB kökü yalanlamak anlamındadır. yukezzibu şeklinde çekimlenince, yalanlayan anlamına geliyor. burada kullanımı daha çok gerçeği inkar etme, tanımama, yok sayma anlamındadır.
din kelimesi bu surenin en anahtar kelimesi. din=islam deyip geçmeyeceğiz elbette, din kelimesinin gerçek anlamına ulaşmaya çalışacağız. ayette din kelimesi "ed" (ingilizcedeki the) ön takısı ile geliyor, belirli bir dinden bahsediliyor ama neyden bahsedildiğini tam anlamak için önce din kelimesinin gerçek anlamına ulaşmamız gerekir. din, borç anlamına gelen deyn kelimesinden türetilmiştir. sözlükte (mekayis) alacak-verecek ve boyun eğme-eğdirme anlamlarına geliyor. borcun tahakkukunu sağlayan, hesaplaştıran ve uzlaştıran (boyun eğdiren) kişiye deyyan deniyor, kadı gibi yargıç gibi bir şey. içinde deyyan ya da deyyanlar bulunan (borcunu tahsil edebileceğin bir sistem bulunan) şehre medine deniyor. medineler bir araya gelince de medeniyet oluşuyor. efendisine karşı borçlu olduğu iddia edildiği için köleye medin deniyor. kelimenin temelinde borçluluk var.
din kelimesinin kurandaki kullanımlarına bakalım, gerçi vereceğim linkte türkçe çevirideki din kelimelerini de aratmış ama olsun. siz ayette "din" kelimesi geçenleri gözünüzle ayıklayın. din kelimeli ayetler. şimdiye kadar ki analiz ettiğimiz surelerde sadece fatiha'da geçiyor bu kelime: maliki yevmi-ddin: din gününün sahibi. hatta bu ayette de "ed" ön takısı ile gelmiş, yani şu an analiz ettiğimiz ayetteki gibi. iki ayet de "the din"den bahsediyor. fatiha'da ed-din kelimesi "hesaplaşma" olarak kullanılmış. aslında yukarıda verdiğimiz anlamlara oldukça uygun. bu sureden bir sonra analiz edeceğimiz kafirun suresinin de temeline oturuyor bu kelime, o yüzden din ve ed-din kelimelerinin anlamının üzerinde biraz fazla duruyorum.
borç, hesaplaşma, borçuluk ve hesaplaşma sistemi...
yukarıda verdiğim, din kelimesinin karışılıklarını düşününce ortada net bir hesaplaşma (sorumluluk sorgulaması) olduğunu görüyoruz. din insanın eylemlerini ve düşüncelerini düzenleyen borçuluk ve hesaplaşma sistemidir. hatırlarsanız takva kelimesini de sorumluluk bilinci (sorumluluklarını yerine getirerek kendini kendi virüsünden koruma yöntemi) olarak tanımlamıştık. neye karşı sorumluluk ya da hesaplaşma? varlığa karşı, var edene karşı, hayata karşı. eğer var olduysan, varlığa karşı sorumlusundur, eğer bir eylemde bulunduysan, o eylemin sonuçlarından sorumlusundur ve hesap vereceksindir.
o halde şu tanımlara ulaşmış bulunuyoruz:
din = insanın eylemlerini ve düşüncelerini (dış ve iç dünyasını) düzenleyen borçuluk ve hesaplaşma sistemidir. ed-din de allahın insanlara, vahy aracılığı ile tavsiye ettiği (teklif ettiği, önerdiği, hatırlattığı) borçuluk ve hesaplaşma sistemidir. islam bu sistemlerden birinin kimlik adıdır. eğer allahın önerdiği, kuran metninin kaynaklık ettiği sistemi uygularsanız islam dinine girmiş oluyorsunuz. eğer eylemlerinizi veya düşüncelerinizi facebookta instagramda gördüğünüz kaynağı belirsiz uydurma sözlerle düzenliyorsanız sosyal medya dinine girmiş oluyorsunuz. klasik gelenekleri ve alışkanlıkları taklit ediyor, özeleştiri yapmıyor, hoca zannettiklerinizden duyduklarınızla kendinizi müslüman sanıyorsanız atalar dinine girmişsiniz, büyük geçmiş olsun, hatta allah kurtarsın. hangi dine girdiğiniz kimlikte yazmaz, eylemlerinizde ve sözlerinizde yazar.
her müslümanım diyen müslüman olmadığı gibi, her gayrimüslim de gayrimüslim değildir. o yüzden kimliğe bakmıyoruz, iddialara bakmıyoruz. eyleme bakıyoruz.
ed-din'i (allahın insanlara önerdiği o dini) yalanyalan insan = varlığa karşı sorumluluklarını ve hesaplaşmayı reddeden, yaptıklarının veya düşündüklerinin sonuçlarının sorumluluklarını üzerine almayan, astığım astık kestiğim kestik insan, kendini tanrı ilan etmiş, hesap vermem diyen insan. ortak ve çoğulcu yaşamın kurulmasını istemeyen, sadece kendi var olmak isteyen insan, sorumluluk olmadan var olunmayacağını bilmeyen aptal insan...
iman-din farkı... din bir hesaplaşma-sorumuluk-borçluluk sistemi. iman bundan çok daha başka, verimli veri akışının sağlandığı güven ortamı demektir. iman=>EMN=>emniyet/eman/iman... iman etmek denince direkt olarak allaha iman etmek anlaşılıyor ve öyle de kullanılıyor ancak bir terim olarak iman etmek nötr bir şey. örneğin kapitalizme iman eden bir kişi, kendini kapitalizmin öğretileri ile güvene-emniyete aldığını düşünen kişi, kapitalizmin ona sağladığı veriler ile hayatta kalıyor ya da kaldığını zannediyor, parası olan iyidir diye kodluyor ve sadece parası olanlarla iyi ilişkiler kuruyor ve diğer insanları kendi kapitalini genişletmeye yarayan ekipmanlar olarak görüyor. tekasür krizi (çoğaltma tutkusu), yanlış imanla birleşince insanları köleleştiriyor, hatta yeri geliyor yüzbinleri katlediyor. allaha iman edince, allah'tan veri almaya aday haline geliyorsunuz. o rabb-ül alemin (alemlerin rabbi) olduğu için otomatik olarak "halkların kardeşliği" yükleniyor mesela insanın gönlüne, insan ayırmıyor, sömürgeleşmiyor. adalet, eşitlik, kardeşlik gibi en yüksek noktadan, herkesi birleştiren kavramlar, bunlar yükleniyor. iman edince ne olur, kadr suresi analizinde ruh paketlerinin inişinden bahsetmiştik. iman edince o ruhlar inerler de inerler işte. sen de o ruh paketlerini kullanarak yeryüzünü inşa edersin. din-iman farkı budur. allaha iman eden elbette allahın dinine de girecektir, sonuçta irtibatlı bulunduğu yerden gelen bilgiler (ahlaki değerler) onu sorumluluk sahibi yapar ve hesap verilebilir bir hayat sürmesini sağlar, sağlamıyorsa iman etmemiş demektir, kendini kandırıyor demektir.
tüm bu bilgiler ışığında ayetimizi şu şekilde meallendirebiliriz = gördün mü/algıladın mı/düşündün mü/bildin mi o allahın önerdiği hesaplaşmayı/sorumluluklarını reddeden kişiyi
2. Feżâlike-lleżî yedu’’u-lyetîm(e)
2.ayetin türkçesi: işte bu tiptir yetimi itip kakan
fezleke fa'sı ile başlıyor ayet. bu fa, bir önceki ayet ile bu ayeti bağlar (bir cümle gibi) ve birinci kısımda verilen bilgiyi açar. ilk ayette "gördün mü o hesaplaşmayı reddeden kişiyi" denmişti, şimdi bu ayette allahın önerdiği dini (tam hesaplaşma) yalanlayan/reddeden kişi ne yaparmış onu öğreneceğiz şimdi.
allahın önerdiği ancak yargılamanın da allahın önerdiği sisteme göre yapılacağı o hesaplaşma sistemini/sorumluluk bilincini yalanlayan reddeden insan ne yaparmış? yetimi itip kakarmış. zayıfı ezermiş. yetim kimdir? bunu açıklamıştık aslında, özetle kazananı olmayan ve kendisi de kazanacak durumda olmayan demektir. dezavantajlı olan herkes yetimdir, üç yüz tane akrabası olduğu halde bankadan kredi çekmek zorunda kalan adam yetimdir mesela. buradan hareketle şunu söyleyebiliriz: yetimi itip kakan, zayıfı horlayan insan, kimliğinde koca koca islam yazsa da allahın dininden değildir. ve yargılama fatiha suresinde yazdığı üzere, allahın dini esasında yapılacaktır (yevmi-ddin)
ilk ayete eklemlendirerek meallendirelim = (1) gördün mü/algıladın mı/düşündün mü/bildin mi o allahın önerdiği hesaplaşmayı/sorumluluklarını (önünde sonunda da yargılamanın o dine/sisteme göre olacağı o hesaplaşmayı) reddeden kişiyi (2) işte bu tiptir (dinsiz insan prototipi) yetimi itip kakan/zayıfı ezen horlayan
3. Velâ yehuddu ‘alâ ta’âmi-lmiskîn(i)
3.ayetin türkçesi: ve hiç gayret etmez doyurmaya yoksulu
ayet, bağlaç olan vav ile başlıyor, allahın dinini reddeden ve yargılama gününde çakılacak olan kişiyi tasvire devam ediyoruz.
yehuddu => HDD kökünden türetilmiştir, ön ayak olmak, teşvik etmek anlamındadır. ancak türkçe'deki karşılığından farkı sadece "başkasına" önayak olmak değildir. bu fiil insanın kendi iç motivasyonunu da gösterir, yani ne kendini ne başkasını teşvik ediyor. kelimeye bu yüzden "hiç gayret etmez" karşılığını verdim.
ala => üzerine, üstüne, ismin -e hali yani yönelme durumu bildiren edat.
ta'am => bizde de kullanılan bir kelime, yemek, yemek yemek, yedirmek anlamlarına geliyor.
miskin, herkesin bildiği bir kelime, işte bu yüzden de tehlikeli. türkçe'de de kullanılan bir kelime, uyuşuk ve tepkisiz tiplere miskin deniyor ama arapçadaki anlamı farklı. kendilerini müslüman sanan tasavvufçular bu kelimeyi alçakgönüllü olarak çevirmişler. allahın eylemi-hareketi-devrimi önerdiği yerde hareketsiz kalıp, acıyla geliştiğini sanınca insan böyle aptal çeviriler yapabiliyor, allah kurtarsın. miskin, yoksul demek, donanım (para-yemek) eksikliği nedeniyle hareket kabiliyetini yitirmiş insana deniyor. fakir ile farkı fakir muhtaş olan, zengin olup da hala aç gibi para hırsın varsa fakirsin. miskin insan fakirdir ancak her fakir miskin değildir. miskin, hareket etme kabiliyetine tekrar ulaştırılması gereken biridir, topluma kazandırılması muhtemel olan kişidir, yardım edilerek ayağa kaldırılabilir kişidir. ayette -el takısıyla gelmiş, belirlilik yerine kapsayıcı anlamda kullanılıyor, tüm yoksullar anlamında.
önceki ayetlerde allahın dinini reddeden kişiye dikkat çekip, onun bir özelliği deşifre edilmişti. şimdi de diğer özelliği deşifre ediliyor: yoksulu doyurmaya gayret etmez. yani adamın böyle bir amacı, düşüncesi yok. yoksulu, dezavantajlıyı görmüyor bile, umrunda değil. tek gördüğü kendi.
önceki ayetlere eklemlendirerek meallendirelim = (1) gördün mü/algıladın mı/düşündün mü/bildin mi o allahın önerdiği hesaplaşmayı/sorumluluklarını (önünde sonunda da yargılamanın o dine/sisteme göre olacağı o hesaplaşmayı) reddeden kişiyi (2) işte bu tiptir (dinsiz insan prototipi) yetimi itip kakan/zayıfı ezen horlayan (3) ve bu tiptir ki yoksulu doyurmaya hiç ama hiç gayret etmez, onu yoksayar, görmez bile
4. Feveylun lil-musallîn(e)
4.ayetin türkçesi: işte bu yüzden, lanet olsun o salat edenlere
veyl => VYL kök kelimesi, "yazıklar/lanet olsun", "vay hâline" gibi anlamlara gelir ve bir tehdit, uyarı veya derin bir pişmanlığı/yıkımı ifade etmek için kullanılır.
li => ismin -e hali ama sadece bu da değil temel olarak "için", "e/a ait", "-e doğru" ve "-e özel" anlamlarını katan çok işlevli bir edattır, sadece yönelme edatından biraz daha geniş bir kullanımı var.
el musallin => musalli + n(çoğul eki)
musalli => salat eden
salat => SLW kökünden türetilen bir kelime, kök anlamına sözlüklerden bakarsak sürekli desteklemek, yardımcı ve dayanak olmak, yönelmek, arka çıkmaktır. çok geniş kapsamlı bir kelime. o yüzden bu kelimeyi sadece "namaz kılmak" diye çevirmek kurana ihanet etmek olacaktır.
salat kelimesi ilk kez alak suresi onuncu ayette geçmişti, daha sonrada ikinci kere karşımıza kevser suresinde çıktı. bu kelimeye önem veriyorum, siz de verin, o yüzden biraz derin ele almak çok faydalı olacaktır. ilk önce o eski geçtiği ayetleri bir hatırlayalım:
alak/10: salat eden kulu
alak/11: gördün mü, ya o (salat eden kişi), doğru yönde ise
alak/12: ya da takvayı emrediyorsa
**burada sadece namaz anlamında kullanılsaydı doğru anlamı çıkaramazdık çünkü cahiliyye mekkesi de oldukça dinci bir yapıda, kendi şeyhülislamları var. haram aylar ilan etmişler ve herkes uymuş mesela, bu dini bir organizasyonun bölgede çok güçlü olduğunun kanıtıdır, çöl arabını 4 ay çapulculuktan uzak tutmak büyük bir iştir. bu 4 ayetlik necmde, doğru anlamı onbirinci ayetteki "huda" (doğru yönde olmak, doğru hedefe yönelmek) kelimesinden hareketle çıkarabiliriz. SLW'nin bir anlamı da yönelmekti değil mi? neye yönelmek peki? doğru hedefe, ortak ve çoğulcu yaşamın kurulması davasına... doğru hedefe yönelmenin (hidayet) çöl arabında yaşam anlamına geldiğini, yönünü kaybetmenin de (dalalet) ölüm anlamına geldiğini de hatırımıza getirelim.
yani yaşam için, yaşamın ortak ve çoğulcu değerlerle inşa edilmesi için, bir yönelim var, bir dava/hedef/amaç var. bu yönelime, bu davayı desteklemeye salat deniyor. davanı, bazen insanlara hakikati tebliğ ederken desteklersin ve o zaman salat "davet/tebliğ" anlamına gelir. bazen ise davanı desteklemek için islamın birinci şartını yerine getirmen, yani özeleştiri yapman gerekir. bu özeleştiriyi, tek ve biricik büyükten (el ala) aldığımız randevu dahilinde, kurandan ayetler okuyarak/düşünerek/algılayarak yaptığımızda, salat kelimesi namaz anlamına gelir. bu anlam kuran ayetlerinde, "ekimus-salat" kalıbında verilmektedir, yani "namazı ayağa kaldırın" (amacına ulaştırın). argo tabirle mal gibi eğilip kalkmayın diyor. amacı yoksa, ayağa kalkmamışsa, özeleştiri yapılmamışsa namaz salat olmuyor maalesef. basit yoga antrenmanı oluyor. tüm bunları düşündüğümde, salat kelimesine direkt birkaç kelimeli anlam vermek bile bu kelimeyi temsil ettiği anlamdan (metafizik dünyadan) koparıyor gibi hissediyorum.
kevser/2: öyleyse "salat"ı ve "nahr"ı sadece eğitici-öğretici allah (rabbin) için yap.
bu ayette muhammed nebi'den salatı rabbi için yapması emrediliyor. rabbi, nebiyi eğitiyor, ona çook ama çook hayır yani kevseri veriyor (kevser/1), onu yöneltiyor ve işte bu yüzden nebi'den rabbi için, onu eğiten ona öğreten kol kanat geren rabbi için, ortak ve çoğulcu yaşamın kurulması için, davanın arkasında dur diye emrediliyor. allah nebi'ye diyor ki ben sana kevser verdim, sen de benim ortak ve çoğulcu yaşam davamı destekle. bu desteğini de hem bireysel (namaz) hem de toplumsal (devrim) yap diyor.
salat'ın bu geniş dünyasını ufak bir hatırladıktan sonra ayet analizimize dönebiliriz. ayette açık açık lanet olsun o salat edenlere deniyor. el belirlilik takısı ile gelmiş. kimlerden bahsedildiği belli yani. ancak günümüzde işaret ettiği insanlarla, cahiliyye mekkesinde işaret ettiği insanlar arasında farklılıklar olabilir. çünkü günümüzde kimliğinde müslüman yazan insan, islamı temsil ettiğini sanıyor, namaz kılan kendini müslüman sanıyor, hatta haşa allah sanıp yargı dağıtıyor. tek bir ayetin o günden bu güne farklı insan tiplerini aynı kalıba koyarak deşifre etmesi de ayrı bir mucizedir benim gözümde.
lanet edilen el-musallin kimler olabilir:
1. nebi'nin yanında, davasını desteklediğini söylüyor ama yetimi itip kakıyor ve yoksulu doyurma gayreti yok. e o zaman neden nebi'nin yanında? bu aynı şuna benziyor, adam özgürlük savaşçısıyım diyor ama masum öğretmeni öldürüyor. seni temsil ediyorum diyor, halkların kardeşliği diyor, eziliyoruz diyor, acı çekiyoruz diyor ama çocukları ferrarilerle newyok tatilleri yapıyor. dava insanlık davası ve bu davayı desteklemek için gerekli en majör iki şart yetimlerin kollanması ve açların doyurulması. bunları yapmıyorsan allahın dini üzerine değilsin, insanlık davası senin davan değil.
2. namaz kılıyor, ibadet ediyor, allaha yakarıyor ancak beklentisi torpil. iyi görünmek için yapıyor, müslüman görünüp malı götürmek için yapıyor. bu tipi açıklamaya gerek yok, bu tipleri destekleyenler bile bu tiplerin aslında nasıl olduklarını biliyorlar. ama bu bilgileri bile onları bu ikiyüzlülükten alıkoyamıyor. bu nasıl bir tekasürdür, bu nasıl hırstır aklım almıyor.
3. atalar dinine inanıyor. sırf atasından, babasından, dedesinden gördüğü için namaz kılıyor, ibadetler yapıyor ancak adamın güçsüze destek olmaya en ufak bir gayreti yok. klasik yurdum insanı. eğilip kalkınca oldum sanan bir zavallı. eğilip kalkıyor, rükudan secdeye varıyor ancak fısır fısır okudukları hakkında tek bir fikri yok. olsa belki harekete geçecek ama geçmiyor. taklidi imanının, ataları gibi eğilip kalkmanın onu kurtaracağını zannediyor. hatta daha kötüsü, allahı da kendi gibi biliyor, acınası...
bir soru: yukarıdaki ikinci maddede anlatılan tip, oruç tutar, namaz kılar, kuran okur hatta arapçası bile vardır, direkt kaynağından okur. vaaz verir, görüş bildirir hatta yeri gelir başkalarını eleştirir ve tekfir eder. bunları yaparken de hep ayetlerden ve hadislerden örnek verir. hadisler çok daha baskındır onun görüşünde ama kuran ayetlerini de hiç okumuyor değil, okuyor. ama bu insan okuduğu halde söylenenleri uygulamıyor, ona geçmiyor anlatılanlar. talana, yağmaya, yığmaya, ötekileştirmeye, haddi olmadan tekfir etmeye doyamıyor. beş vakit namaz kılıyor, içinden tekrarladığı ayetleri bilerek tekrarlıyor, biliyor ne anlama geldiğini ancak uygulamaya gelince zalimlerle birlikte oluyor. bu nasıl oluyor? bu sureyi okuyan biri, nasıl oluyor da ben müslümanım deyip, namaz kıldığı halde açı doyurmaya teşvik etmiyor ve güçsüzü itip kakıyor? tekasür suresini okuduğu halde bir insan neden yığmaya devam eder?... neden biri (dikkat edin bu siz de olabilirsiniz) kuran ayetini anladığı halde uygulayamaz?
bir cevap: yasin suresi 70. ayet = ki bu sayede, (kalben-aklen-vicdanen) diri olanları uyarsın ve bunu ısrarla inkar edenlere karşı verilmiş söz gerçekleşsin.
bu ayete göre, bir insanın vahy'den faydalanabilmesi için, onu anlayıp uygulayabilmesi için, diri bir vicdan gerekiyor, duru bir akıl gerekiyor, temiz bir kalp (duygu dünyası) gerekiyor. kuranın dirilik tanımı budur. demek ki ayetler ancak ve ancak bu şartlar altında insana geçebiliyormuş, vicdanı susturulmuş (küfür) bir insan istediği kadar namaz kılsın, oruç tutsun ayetleri anlayıp uygulaması imkansızdır. kuranı anlamak ve uygulamak için birinci şart, vicdanın örtülü olmamasıdır.
önceki ayetlere eklemlendirerek meallendirelim = (1) gördün mü/algıladın mı/düşündün mü/bildin mi o allahın önerdiği hesaplaşmayı/sorumluluklarını (önünde sonunda da yargılamanın o dine/sisteme göre olacağı o hesaplaşmayı) reddeden kişiyi (2) işte bu tiptir (dinsiz insan prototipi) yetimi itip kakan/zayıfı horlayan/güçsüzü ezen (3) ve bu tiptir ki yoksulu doyurmaya hiç ama hiç gayret etmez, onu yoksayar, görmez bile (4) işte bu yüzden lanet olsun bu tipin yapacağı salata/vereceği desteğe/sırtlandığı davaya/yöneldiği yere/kılacağı namaza/edeceği ibadete
5. Elleżîne hum ‘an salâtihim sâhûn(e)
5.ayetin türkçesi: onlar ki, salatın amacından/değerinden/içeriğinden gafildir
hum/hüm => onlar
sahun => SHW kökünden türetilen bir kelimedir; dikkatsizlik, unutkanlık, dalgınlık ve yanılgı anlamlarına gelir.
ayette an edatı kullanılıyor. buraya dikkat. an edatı, fi edatı ile aynı anlama geliyor gibi görünebilir ancak tamamen farklı. ayet fi edatı ile gelmiş olsaydı, salatın dinamiklerinden birini unutuyorlar anlamına gelecekti ayet; örneğin fatihayı okumadan secdeye giden insan, namazın içinden bişey unutmuştur, bu durum fi edatı ile verilir. ancak an edatının ayete kattığı anlam; salatın özünden, amacından gafil olmaktır. örneğin adam namaz kılıyor, ama beş dakika sonra gidip güçsüzü itip kakıyor. işte namazın amacından gafil bu adam, normalde namazın insanı koruması lazımdı, günahtan engellemesi lazımdı ama engellememiş.
salatın amacı ne olabilir?
allah'ın davasına, dinine (hesaplaşma ve borçluluk sistemi) destek olmaktır salat. ortak ve çoğulcu yaşamı kurmak ve desteklemek, allahın izin verdiği özgürlük doğrultusunda, kendi meziyetlerini ve içindeki o ilahi parçayı (vicdan) kullanarak, yeryüzünü imar-inşa-ıslah etmektir.
1 mayısta meydanları dolduran bayraklı sendikalı işçiler... sigortasız kardeşleri için yürüdüklerinde salat etmiş oluyorlar, yani avantajsız ve güçsüz düşürülmüş kardeşlerinin davasına destek olmuş oluyorlar. ancak belediyeye baskı yapıp, akrabalarını işe aldırmak için kullandığı gücü büyütmek için medyanlardaysa işte o zaman meydandaki iş salatın gerçek amacından sapmış oluyor. buraya binlerce siyasi örnek verebiliriz.
kişi özeleştiri yapmak ve kendini bir daha iyi bir versiyonuna dönüştürmek için salat ettiğinde (namaz yani), salatının bir yönelimi bir amacı bir hedefi oluyor. insanlık davasına destek olmak için kendini geliştirme amacında bu insan. hem kendini geliştirmiş oluyor, hem daha huzurlu bir zihin yapısına ulaşmış oluyor (çünkü doğru bir iş yaptı, kendini tamamlamak...), hem güçsüzlere destek olmuş oluyor, ortaya yeni bağlar yeni güzel duygular koymuş oluyor, beraber gelişmenin tadına varmış oluyor, en güzeli de allahın önerdiği bir şeyi doğru bir şekilde yapmış olmanın gururunu yaşıyor, en sonunda da ödülü kapıyor. işte bu insan salatın amacına hakim, kıl namazı kap huriyi mantığında ilerlemiyor. tam tersine biri de sadece cennete gitmek için, dünyada yaşayamadığı cinsel fantezilerini gerçekleştirmek için namaz kılıyorsa o insan salatın amacından gafil olmuş oluyor, oyalanıp durmuş oluyor. tekasür suresinde analiz ettiğimiz gibi, amacından sapmış namazları üstüste yığarak oyalanıp durmuş oluyor, taaki ölene kadar. bu insanlar, allahı kandırdıklarını mı düşünüyorlar? spinozanın şu sözü aklıma geliyor "kitleler, tanrıyı kandırma peşindedirler".
önceki ayetlere eklemlendirerek meallendirelim = (1) gördün mü/algıladın mı/düşündün mü/bildin mi o allahın önerdiği hesaplaşmayı/sorumluluklarını (önünde sonunda da yargılamanın o dine/sisteme göre olacağı o hesaplaşmayı) reddeden kişiyi (2) işte bu tiptir (dinsiz insan prototipi) yetimi itip kakan/zayıfı horlayan/güçsüzü ezen (3) ve bu tiptir ki yoksulu doyurmaya hiç ama hiç gayret etmez, onu yoksayar, görmez bile (4) işte bu yüzden lanet olsun bu tipin yapacağı salata/vereceği desteğe/sırtlandığı davaya/yöneldiği yere/kılacağı namaza/edeceği ibadete (5) onlar ki, salatın amacından/değerinden/içeriğinden/faydalarından/getirdiklerinden/sağladıklarından gafildir
6. Elleżîne hum yurâûn(e)
6.ayetin türkçesi: onlar ki, gösteriş yaparlar
yuraun => RYA kökünden türetilen bir kelime, göstermek, görmek veya bakmak anlamlarına geliyor. türkçede kullanılır, mürai kelimesi de aynı kökten geliyor. riyakar da aynı kökten geliyor.
derin analizlere pek de ihtiyaç duymayan bir ayet. oldukça ortada. sure boyunca eleştirilen lanet olası tipin, verdiği destek ya da kıldığı namaz tamamen gösteriş içindir, çıkar amaçlıdır.
önceki ayetlere eklemlendirerek meallendirelim = (1) gördün mü/algıladın mı/düşündün mü/bildin mi o allahın önerdiği hesaplaşmayı/sorumluluklarını (önünde sonunda da yargılamanın o dine/sisteme göre olacağı o hesaplaşmayı) reddeden kişiyi (2) işte bu tiptir (dinsiz insan prototipi) yetimi itip kakan/zayıfı horlayan/güçsüzü ezen (3) ve bu tiptir ki yoksulu doyurmaya hiç ama hiç gayret etmez, onu yoksayar, görmez bile (4) işte bu yüzden lanet olsun bu tipin yapacağı salata/vereceği desteğe/sırtlandığı davaya/yöneldiği yere/kılacağı namaza/edeceği ibadete (5) onlar ki, salatın amacından/değerinden/içeriğinden/faydalarından/getirdiklerinden/sağladıklarından gafildir (6) onlar ki, gösteriş yaparlar (onların desteği de namazı da her şeyi gösteriştir, çıkar amaçlıdır)
7. Ve yemne’ûne-lmâ’ûn(e)
7.ayetin türkçesi: ve engel olurlar en ufak yardıma bile
allahın dinini reddeden, hesaplaşmayı ve sorumlulukları yalanlayan lanet olası bu tip hakkında bu surede yapılan son ifşa: en ufak bir yardıma bile engel olması. küçücük bir şeyi bile muhtaçtan esirgemesi.
bu ayete de derin analizler yapmaya gerek yok. gayet açık bir ayet. zaten surede bahsedilen bu tipten de beklenen bu olurdu bence, en ufak bir yardımı bile esirgerdi. zaten bunu rahatlıkla gözlemleyebileceğimiz bir ülkede yaşıyoruz çok şükür. en ufak yardımı geçtim, daha insan haklarının tamamını gaspettirmezse şanslı sayılıyor bu topraklarda.
tüm surede ifşa edilen tipleri tanıyoruz, burnumuzun dibindeler. dinimizi bile çalmışlar, müslümanım desen hayır değilsin diyor. ayet gösteriyorsun, yoo bak burda hadis var diyor, eski hocalar hacılar bilememiş de sen mi bilcen diyor. zaten bu satırları onlar okumayacaklar, kuran ayetleri de onlar için değil. yukarıda soru-cevap eşliğinde verdiğim ayet metnindeki gibi, zaten okusalar da anlamazlar, vicdanları örtülü bir kere. bu yüzden biz kendimize bakalım. bu sureyi, desteklediğimiz davalar çerçevesinde, kıldığımız namazların yönelimleri ve bize kazandırdıkları çerçevesinde anlamaya çalışalım. namazımızın, davamızın, yönelimlerimizin bir amacı olsun ve bu amaç doğrultusunda bir yaşam kurulsun. biri kurtulsun, bizi size-bize-allaha teşekkür etsin. bunu başaralım. diğer yandan ise bu sureyi diğer insanları tanımak için kullanalım, alnı secdeye değiyor diye o insanı iyi sanmayalım, diğer eylemlerine bakalım. dava insanlık davası, namaz bile bu davayı desteklemek için var. bunun amacını ve değerini bilelim ve son ayette bahsedilen en ufak bir yardım olarak düşündüğüm güleryüzü, kim olursa olsun gösterelim.
önceki ayetlere eklemlendirerek meallendirelim = (1) gördün mü/algıladın mı/düşündün mü/bildin mi o allahın önerdiği hesaplaşmayı/sorumluluklarını (önünde sonunda da yargılamanın o dine/sisteme göre olacağı o hesaplaşmayı) reddeden kişiyi (2) işte bu tiptir (dinsiz insan prototipi) yetimi itip kakan/zayıfı horlayan/güçsüzü ezen (3) ve bu tiptir ki yoksulu doyurmaya hiç ama hiç gayret etmez, onu yoksayar, görmez bile (4) işte bu yüzden lanet olsun bu tipin yapacağı salata/vereceği desteğe/sırtlandığı davaya/yöneldiği yere/kılacağı namaza/edeceği ibadete (5) onlar ki, salatın amacından/değerinden/içeriğinden/faydalarından/getirdiklerinden/sağladıklarından gafildir (6) onlar ki, gösteriş yaparlar (onların desteği de namazı da her şeyi gösteriştir, çıkar amaçlıdır) (7) ve en ufak bir yardıma bile engel olurlar, en küçük yardımı bile esirgerler.
bir sure analizinin daha sonuna geldik. diğer analizlerde buluşup, diri vicdanımızla anlamayı ve uygulamayı allah bizlere nasip etsin. amin.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder