süreç nasıl ilerliyor

 Madem varım

Bunun güzel bir journeye dönğşmesini istiyorum

Normalde hayvansın

Aklını kullanarak hayvan doğandan sıyrılıp insan doğana geçiyorsun

Bunun yolu vicdanı uyandırmak

Örtmek yani küfür doğru bilgiye erişimi engelliyor

Bu sefer hata yapıyorsun, insanlıktan uzaklaşıyorsun. İlahi olanla veri iletişimi kesilmesi ayet ref göster. 

Vicdanını uyandırınca sana bilgi geliyor yani emr yani ruh

Kadr gecesi mesela cok vok iniyor, kıymetli gece yani, sana vahyin infiği gece o gece işte vicdanının uyandıgı gece, sana paketler geliyor app ler

Sen bu appleri kullanacaksın, insanlara yardım etcen mesela

Sorumluluk alcan takva

Koruma demek seni hayvanlaşmaktan koruyor, virüsleri engelliyor ki huzurun bozulmuyor

Yaptıgının arkasında duracagın şekilde ve bilinçte yasamak bu, mutluluk üzgünlük değil

Allaha ve insana 2 boyutlu bir sorumluluk mekanizması, bu veri iletişimi ve gelen paketin doğru kullanımını kapsıyor

Telefon yğklü geliyor, bazı appler normalde yüklü

Randevuların var mesela, ne kadar sorunluysan o kadar kacırmıyorsun rabdevuyu. Bu bu arada senin için iyi, sana iyi gelecek, bedava terapi yani, bizden ğcret istenmiypr diyor, şakasına demiyor böyle allah ciddi, bu vedava bir seans

Ama bu seansı adma gibi yapmanın teknik yönleri var, bunları öğrenmen lazım. Bu yönleri kuran analizinde öprenebilirsin

Cunku bu iş anlam tabanlı, bilgi tabanlı, her yerde bunu diyor

Beni bil diyor, bana inan değil bakın, beni bil

Din ne demek bunu yaz

Bildiginiz kelimeleri bile araştırın

Zaman eskisi gibi değil, vok fazla şey yasıyoruz cok uyarana maruz kalıtoruz ve sıkıntı virüs dolu hernyerimiz

Takva kıvam, kıvamı kacırırsan sosyal medyadan şeklin kayıyor ilgilerin manipule ediliyor siyasi fikirlerin

Koyun gibi güdüliyprsun enam gibi

Haybuki hanif olman lazım

Birey yani, müşrikin zıttı, müşriğin zıttı 

Bilinç mucizesi

Allahın kuranın kanıtları 

Vizyoner Tefsir 18 - Kafirun Suresi ()

rahman rahim olan allahın adıyla

risaletin ikinci yılının son dönemlerindeyiz. bu sure için dördüncü beşinci yılda indi diyen kaynaklar olsa da bunlar mantıksız. çünkü bu sure bir pazarlığın ertesinde inmiştir, bağlamdan bunu anlayabiliyoruz. hem bir de 15-20 günde bir ayet necmi indiğine göre, matematiksel olarak da ikinci yılın sonlarına denk geliyor. hem bağlamın pazarlık olması ve nuzül sebebinde tüm müfessirlerin ve islam tarihçilerinin görüş birliği etmesi hem de bana mantıklı gelmesi sebebiyle bu sure için nuzül sebebini analizime dahil ediyorum. sureyi popüler nuzül tertipçileri onsekizinci sıraya koymuşlar, ben de onları tasdik ederek analizime başlıyorum.

nuzül sebebi: mekkeyi yönetenlerin muhammed'in yaktığı devrim ateşinin genişlemesini istemedikleri için onu iknaya çalışmaları. o çokça anlatılan hikaye şöyle: "mekkeyi yöneten/sömüren gruptan 3 kişi (velid bin muğire, ümeyye bin halef ve as bin vail) nebi'ye varırlar ve iman konusunda pazarlık ederler: sen bizimkilere tap biz de seninkine tapalım. kiminki hayırlıysa her birimiz ondan faydalanmış oluruz. sen bizimkine bir gün tap, biz seninkine bir ay tapalım..." bu pazarlıkların üzerine bu sure iniyor.

** bu surenin anlaşılması için nuzül ortamı hakkında biraz bilgi sahibi olmak gerekiyor:

cahiliyye mekkesinde nüfus onbin civarında. şehri birkaç aile yönetiyor, sömürüyor daha doğrusu. tüm gelir kaynaklarına çökmüşler, ticaret tamamen bunların elinde. aynı günümüz türkiyesi gibi, yasama yürütme yargı diyanet turizm... hepsi bunların elinde. dini kullanarak hem turizm hem de ticari gelirlerini köpürtüyorlar ayrıca da kölelik olgusunu da tekellerine aldıkları için dini bunu güçlendirmek için de kullanıyorlar, dini tahakküm ile tüm işlerini meşrulaştırıyorlar. dünyada o dönemde iki etkin güç var, biri roma diğeri sasaniler. mekkede, coğrafi yakınlık sebebiyle sasanilerin baskısı daha güçlü hissediliyor. mekkeyi yönetenlerin kurdukları ticari ağların destekçisi sasaniler. örneğin nebi'nin amcası ebu leheb'in taif'te üzüm bağları var, oradan üzüm yoldurup şarap ticareti yapyıyor, başka yerden kereste ve zeytinyağı ticareti yapıyor. bu ticaretinde onu koruyanlar sasaniler. herhangi bir olumsuz durumda (kervan baskını, köle isyanı...) sasanilerin paralı askerlerini ebu leheb kiralıyor ve kendisine dezavantaj sağlayan olumsuzluğu şiddetle gidermiş oluyor. sasaniler de ebu lehebi koruyarak onun ticaretine ortak olmuş oluyorlar. aynı günümüz türkiyesi gibi, çok derin anlatmaya gerek yok, gayet açık. 

özgürlük suresi mi, yoksa bir tehdit mi?

senin dinin sana benim dinim bana dedikten sonra kabedeki putların kırılması

deniyor ki müşrikler de allaha tapıyordu ama aracılar vardı, e o zaman muhammedin taptıgına onlar da tapmış oluyor

Vizyoner Tefsir 17 - Maun Suresi (Din Nedir? Dinsiz Kimdir?)

rahman rahim olan allahın adıyla

kısa ama çok etkili surelerden birine daha varmış bulunmaktayız. o kadar etkili ki çoğu kişi bu surenin anlamından köşe bucak kaçar. çünkü bu sure insanların sahip olduklarını ya da üzerinde yürüdüklerini düşündüklerini dinin tanımını yapmaktadır. 

mekki bir sure, nuzül sürecinin ikinci yılında inmiş. ünlü tertiplerde tekasür-kafirun arasına konmuş. herhangi bir itirazımız yok. konu bütünlüğü açısından oldukça mantıklı. surenin inişi hakkında farklı görüşler de mevcut, yarısı mekke'de yarısı medine'de indi diyenler var; ancak çok saçma bir görüş. hatta bana kalırsa, dördüncü ayetteki mesajı üstüne almak istemeyenlerin uydurduğu bir görüş bence. dikkate almaya gerek yok. sure ben tek parça indim diye bağırıyor adeta. 

sure başka isimlerle de biliniyor, örneğin "eraeyte, ereytellezi...". genelde sureler isimlerini hep ilk ayetlerinden alırdı, ancak bu surenin ilk ayetinde geçen kelimeleri (din, kezzeb...) sure ismi olarak almamışlar. din suresi olabilirmiş mesela adı, hem böylelikle gösteriş müslümanları da kaçamazlardı. 

surede din nedir, dini yalanlamak nedir, dini yalanlayan kimdir soruları cevaplanmış ve salat-din ilişkisi, din-sorumluluk ilişkisi konu edilmiştir. at izinin it izine karıştığı günümüzde tarafları belli etmek için müthiş faydalı bir suredir, bu sureyi çok çok çok iyi öğrenmeye çalışalım. şimdiye kadar tarafıma aktarılan yazılarımın fazla uzun olması eleştirisini de dikkate alarak daha kısa bir analiz yapmaya çalışacağım.

evet başlıyoruz, suremiz yedi ayet ve bütünüyle vizyoner sure, bu yüzden herhangi bir ayetine vizyoner tagi koymadım.

euzubesmele...
kovulmuş/taşlanmış tüm şeytani ayartmalardan (güdülerimden ve güdülerimi harekete geçiren her şeyden) allaha sığınırım; zihnimi gölgeleyen, okumamı/anlamamı engelleyen, hedefimi şaşırtan, beni hırslandıran, dramatikleştiren, şikayetlendiren, öfkelendiren, melankolikleştiren, kışkırtan her şeyden allaha sığınırım. o ki işinde, özünde merhametli, yüzdeyüz allah adına...

1. Era-eyte-lleżî yukeżżibu bi-ddîn(i)

1.ayetin türkçesi: gördün mü, o dini yalanlayan kişiyi

era-eyte => e + raeyte => REY

raeyte, gördün demektir, REY kökünden türetilmiş bir kelime. gözle görmekten ziyade, tasavvur etmek, anlamak, algılamak, hakim olmak anlamındadır. "rey" görüş (içtihat) demektir, (ehli rey => görüş ehli => ebu hanife'nin akılcılığı)

yukezzibu => KZB kökünden türetilen bir kelime. kizb yalan demektir, kazib yalancı, KZB kökü yalanlamak anlamındadır. yukezzibu şeklinde çekimlenince, yalanlayan anlamına geliyor. burada kullanımı daha çok gerçeği inkar etme, tanımama, yok sayma anlamındadır.

din kelimesi bu surenin en anahtar kelimesi. din=islam deyip geçmeyeceğiz elbette, din kelimesinin gerçek anlamına ulaşmaya çalışacağız. ayette din kelimesi "ed" (ingilizcedeki the) ön takısı ile geliyor, belirli bir dinden bahsediliyor ama neyden bahsedildiğini tam anlamak için önce din kelimesinin gerçek anlamına ulaşmamız gerekir. din, borç anlamına gelen deyn kelimesinden türetilmiştir. sözlükte (mekayis) alacak-verecek ve boyun eğme-eğdirme anlamlarına geliyor. borcun tahakkukunu sağlayan, hesaplaştıran ve uzlaştıran (boyun eğdiren) kişiye deyyan deniyor, kadı gibi yargıç gibi bir şey. içinde deyyan ya da deyyanlar bulunan (borcunu tahsil edebileceğin bir sistem bulunan) şehre medine deniyor. medineler bir araya gelince de medeniyet oluşuyor. efendisine karşı borçlu olduğu iddia edildiği için köleye medin deniyor. kelimenin temelinde borçluluk var. 

din kelimesinin kurandaki kullanımlarına bakalım, gerçi vereceğim linkte türkçe çevirideki din kelimelerini de aratmış ama olsun. siz ayette "din" kelimesi geçenleri gözünüzle ayıklayın. din kelimeli ayetler. şimdiye kadar ki analiz ettiğimiz surelerde sadece fatiha'da geçiyor bu kelime: maliki yevmi-ddin: din gününün sahibi. hatta bu ayette de "ed" ön takısı ile gelmiş, yani şu an analiz ettiğimiz ayetteki gibi. iki ayet de "the din"den bahsediyor. fatiha'da ed-din kelimesi "hesaplaşma" olarak kullanılmış. aslında yukarıda verdiğimiz anlamlara oldukça uygun. bu sureden bir sonra analiz edeceğimiz kafirun suresinin de temeline oturuyor bu kelime, o yüzden din ve ed-din kelimelerinin anlamının üzerinde biraz fazla duruyorum.

borç, hesaplaşma, borçuluk ve hesaplaşma sistemi...

yukarıda verdiğim, din kelimesinin karışılıklarını düşününce ortada net bir hesaplaşma (sorumluluk sorgulaması) olduğunu görüyoruz. din insanın eylemlerini ve düşüncelerini düzenleyen borçuluk ve hesaplaşma sistemidir. hatırlarsanız takva kelimesini de sorumluluk bilinci (sorumluluklarını yerine getirerek kendini kendi virüsünden koruma yöntemi) olarak tanımlamıştık. neye karşı sorumluluk ya da hesaplaşma? varlığa karşı, var edene karşı, hayata karşı. eğer var olduysan, varlığa karşı sorumlusundur, eğer bir eylemde bulunduysan, o eylemin sonuçlarından sorumlusundur ve hesap vereceksindir. 

o halde şu tanımlara ulaşmış bulunuyoruz: 

din = insanın eylemlerini ve düşüncelerini (dış ve iç dünyasını) düzenleyen borçuluk ve hesaplaşma sistemidir. ed-din de allahın insanlara, vahy aracılığı ile tavsiye ettiği (teklif ettiği, önerdiği, hatırlattığı) borçuluk ve hesaplaşma sistemidir. islam bu sistemlerden birinin kimlik adıdır. eğer allahın önerdiği, kuran metninin kaynaklık ettiği sistemi uygularsanız islam dinine girmiş oluyorsunuz. eğer eylemlerinizi veya düşüncelerinizi facebookta instagramda gördüğünüz kaynağı belirsiz uydurma sözlerle düzenliyorsanız sosyal medya dinine girmiş oluyorsunuz. klasik gelenekleri ve alışkanlıkları taklit ediyor, özeleştiri yapmıyor, hoca zannettiklerinizden duyduklarınızla kendinizi müslüman sanıyorsanız atalar dinine girmişsiniz, büyük geçmiş olsun, hatta allah kurtarsın. hangi dine girdiğiniz kimlikte yazmaz, eylemlerinizde ve sözlerinizde yazar. 

her müslümanım diyen müslüman olmadığı gibi, her gayrimüslim de gayrimüslim değildir. o yüzden kimliğe bakmıyoruz, iddialara bakmıyoruz. eyleme bakıyoruz. 

ed-din'i (allahın insanlara önerdiği o dini) yalanyalan insan = varlığa karşı sorumluluklarını ve hesaplaşmayı reddeden, yaptıklarının veya düşündüklerinin sonuçlarının sorumluluklarını üzerine almayan, astığım astık kestiğim kestik insan, kendini tanrı ilan etmiş, hesap vermem diyen insan. ortak ve çoğulcu yaşamın kurulmasını istemeyen, sadece kendi var olmak isteyen insan, sorumluluk olmadan var olunmayacağını bilmeyen aptal insan...

iman-din farkı... din bir hesaplaşma-sorumuluk-borçluluk sistemi. iman bundan çok daha başka, verimli veri akışının sağlandığı güven ortamı demektir. iman=>EMN=>emniyet/eman/iman... iman etmek denince direkt olarak allaha iman etmek anlaşılıyor ve öyle de kullanılıyor ancak bir terim olarak iman etmek nötr bir şey. örneğin kapitalizme iman eden bir kişi, kendini kapitalizmin öğretileri ile güvene-emniyete aldığını düşünen kişi, kapitalizmin ona sağladığı veriler ile hayatta kalıyor ya da kaldığını zannediyor, parası olan iyidir diye kodluyor ve sadece parası olanlarla iyi ilişkiler kuruyor ve diğer insanları kendi kapitalini genişletmeye yarayan ekipmanlar olarak görüyor. tekasür krizi (çoğaltma tutkusu), yanlış imanla birleşince insanları köleleştiriyor, hatta yeri geliyor yüzbinleri katlediyor. allaha iman edince, allah'tan veri almaya aday haline geliyorsunuz. o rabb-ül alemin (alemlerin rabbi) olduğu için otomatik olarak "halkların kardeşliği" yükleniyor mesela insanın gönlüne, insan ayırmıyor, sömürgeleşmiyor. adalet, eşitlik, kardeşlik gibi en yüksek noktadan, herkesi birleştiren kavramlar, bunlar yükleniyor. iman edince ne olur, kadr suresi analizinde ruh paketlerinin inişinden bahsetmiştik. iman edince o ruhlar inerler de inerler işte. sen de o ruh paketlerini kullanarak yeryüzünü inşa edersin. din-iman farkı budur. allaha iman eden elbette allahın dinine de girecektir, sonuçta irtibatlı bulunduğu yerden gelen bilgiler (ahlaki değerler) onu sorumluluk sahibi yapar ve hesap verilebilir bir hayat sürmesini sağlar, sağlamıyorsa iman etmemiş demektir, kendini kandırıyor demektir.

tüm bu bilgiler ışığında ayetimizi şu şekilde meallendirebiliriz = gördün mü/algıladın mı/düşündün mü/bildin mi o allahın önerdiği hesaplaşmayı/sorumluluklarını reddeden kişiyi

2. Feżâlike-lleżî yedu’’u-lyetîm(e)

2.ayetin türkçesi: işte bu tiptir yetimi itip kakan

fezleke fa'sı ile başlıyor ayet. bu fa, bir önceki ayet ile bu ayeti bağlar (bir cümle gibi) ve birinci kısımda verilen bilgiyi açar. ilk ayette "gördün mü o hesaplaşmayı reddeden kişiyi" denmişti, şimdi bu ayette allahın önerdiği dini (tam hesaplaşma) yalanlayan/reddeden kişi ne yaparmış onu öğreneceğiz şimdi.

yedu'u => dzad-ayn-ayn (da'a) kökünden türetilen bir fiildir. itip kakmak, geri çevirip terslemek anlamındadır. bu fiili yede'u şeklinde okuyan müfessirler de olmuş dünyada (ezmek, kovmak anlamında), ancak anlam bakımından bence değişiklik yok. 

allahın önerdiği ancak yargılamanın da allahın önerdiği sisteme göre yapılacağı o hesaplaşma sistemini/sorumluluk bilincini yalanlayan reddeden insan ne yaparmış? yetimi itip kakarmış. zayıfı ezermiş. yetim kimdir? bunu açıklamıştık aslında, özetle kazananı olmayan ve kendisi de kazanacak durumda olmayan demektir. dezavantajlı olan herkes yetimdir, üç yüz tane akrabası olduğu halde bankadan kredi çekmek zorunda kalan adam yetimdir mesela. buradan hareketle şunu söyleyebiliriz: yetimi itip kakan, zayıfı horlayan insan, kimliğinde koca koca islam yazsa da allahın dininden değildir. ve yargılama fatiha suresinde yazdığı üzere, allahın dini esasında yapılacaktır (yevmi-ddin)

ilk ayete eklemlendirerek meallendirelim = (1) gördün mü/algıladın mı/düşündün mü/bildin mi o allahın önerdiği hesaplaşmayı/sorumluluklarını (önünde sonunda da yargılamanın o dine/sisteme göre olacağı o hesaplaşmayı) reddeden kişiyi (2) işte bu tiptir (dinsiz insan prototipi) yetimi itip kakan/zayıfı ezen horlayan

3. Velâ yehuddu ‘alâ ta’âmi-lmiskîn(i)

3.ayetin türkçesi: ve hiç gayret etmez doyurmaya yoksulu

ayet, bağlaç olan vav ile başlıyor, allahın dinini reddeden ve yargılama gününde çakılacak olan kişiyi tasvire devam ediyoruz.

yehuddu => HDD kökünden türetilmiştir, ön ayak olmak, teşvik etmek anlamındadır. ancak türkçe'deki karşılığından farkı sadece "başkasına" önayak olmak değildir. bu fiil insanın kendi iç motivasyonunu da gösterir, yani ne kendini ne başkasını teşvik ediyor. kelimeye bu yüzden "hiç gayret etmez" karşılığını verdim. 

ala => üzerine, üstüne, ismin -e hali yani yönelme durumu bildiren edat.

ta'am => bizde de kullanılan bir kelime, yemek, yemek yemek, yedirmek anlamlarına geliyor. 

miskin, herkesin bildiği bir kelime, işte bu yüzden de tehlikeli. türkçe'de de kullanılan bir kelime, uyuşuk ve tepkisiz tiplere miskin deniyor ama arapçadaki anlamı farklı. kendilerini müslüman sanan tasavvufçular bu kelimeyi alçakgönüllü olarak çevirmişler. allahın eylemi-hareketi-devrimi önerdiği yerde hareketsiz kalıp, acıyla geliştiğini sanınca insan böyle aptal çeviriler yapabiliyor, allah kurtarsın. miskin, yoksul demek, donanım (para-yemek) eksikliği nedeniyle hareket kabiliyetini yitirmiş insana deniyor. fakir ile farkı fakir muhtaş olan, zengin olup da hala aç gibi para hırsın varsa fakirsin. miskin insan fakirdir ancak her fakir miskin değildir. miskin, hareket etme kabiliyetine tekrar ulaştırılması gereken biridir, topluma kazandırılması muhtemel olan kişidir, yardım edilerek ayağa kaldırılabilir kişidir. ayette -el takısıyla gelmiş, belirlilik yerine kapsayıcı anlamda kullanılıyor, tüm yoksullar anlamında.

önceki ayetlerde allahın dinini reddeden kişiye dikkat çekip, onun bir özelliği deşifre edilmişti. şimdi de diğer özelliği deşifre ediliyor: yoksulu doyurmaya gayret etmez. yani adamın böyle bir amacı, düşüncesi yok. yoksulu, dezavantajlıyı görmüyor bile, umrunda değil. tek gördüğü kendi.

önceki ayetlere eklemlendirerek meallendirelim = (1) gördün mü/algıladın mı/düşündün mü/bildin mi o allahın önerdiği hesaplaşmayı/sorumluluklarını (önünde sonunda da yargılamanın o dine/sisteme göre olacağı o hesaplaşmayı) reddeden kişiyi (2) işte bu tiptir (dinsiz insan prototipi) yetimi itip kakan/zayıfı ezen horlayan (3) ve bu tiptir ki yoksulu doyurmaya hiç ama hiç gayret etmez, onu yoksayar, görmez bile

4. Feveylun lil-musallîn(e)

4.ayetin türkçesi: işte bu yüzden, lanet olsun o salat edenlere

geldik surenin en can alıcı ayetine. ayet fezleke fa'sı ile başlıyor. allahın dinini, hesaplaşma sistemini ve yapıp ettiklerinin sorumluluklarını yalanlayan/reddeden kişi, yetimi itip kakıyor ve açı doyurmak için en ufak bir gayret bile göstermiyor. fezleke fa'sının anlamıyla devam ediyoruz. "işte bu yüzden"...

veyl => VYL kök kelimesi, "yazıklar/lanet olsun", "vay hâline" gibi anlamlara gelir ve bir tehdit, uyarı veya derin bir pişmanlığı/yıkımı ifade etmek için kullanılır. 

li => ismin -e hali ama sadece bu da değil temel olarak "için", "e/a ait", "-e doğru" ve "-e özel" anlamlarını katan çok işlevli bir edattır, sadece yönelme edatından biraz daha geniş bir kullanımı var. 

el musallin => musalli + n(çoğul eki) 

musalli => salat eden

salat => SLW kökünden türetilen bir kelime, kök anlamına sözlüklerden bakarsak sürekli desteklemek, yardımcı ve dayanak olmak, yönelmek, arka çıkmaktır. çok geniş kapsamlı bir kelime. o yüzden bu kelimeyi sadece "namaz kılmak" diye çevirmek kurana ihanet etmek olacaktır. 

salat kelimesi ilk kez alak suresi onuncu ayette geçmişti, daha sonrada ikinci kere karşımıza kevser suresinde çıktı. bu kelimeye önem veriyorum, siz de verin, o yüzden biraz derin ele almak çok faydalı olacaktır. ilk önce o eski geçtiği ayetleri bir hatırlayalım:

alak/9: gördün mü şu engelleyeni
alak/10: salat eden kulu
alak/11: gördün mü, ya o (salat eden kişi), doğru yönde ise
alak/12: ya da takvayı emrediyorsa

**burada sadece namaz anlamında kullanılsaydı doğru anlamı çıkaramazdık çünkü cahiliyye mekkesi de oldukça dinci bir yapıda, kendi şeyhülislamları var. haram aylar ilan etmişler ve herkes uymuş mesela, bu dini bir organizasyonun bölgede çok güçlü olduğunun kanıtıdır, çöl arabını 4 ay çapulculuktan uzak tutmak büyük bir iştir. bu 4 ayetlik necmde, doğru anlamı onbirinci ayetteki "huda" (doğru yönde olmak, doğru hedefe yönelmek) kelimesinden hareketle çıkarabiliriz. SLW'nin bir anlamı da yönelmekti değil mi? neye yönelmek peki? doğru hedefe, ortak ve çoğulcu yaşamın kurulması davasına... doğru hedefe yönelmenin (hidayet) çöl arabında yaşam anlamına geldiğini, yönünü kaybetmenin de (dalalet) ölüm anlamına geldiğini de hatırımıza getirelim.

yani yaşam için, yaşamın ortak ve çoğulcu değerlerle inşa edilmesi için, bir yönelim var, bir dava/hedef/amaç var. bu yönelime, bu davayı desteklemeye salat deniyor. davanı, bazen insanlara hakikati tebliğ ederken desteklersin ve o zaman salat "davet/tebliğ" anlamına gelir. bazen ise davanı desteklemek için islamın birinci şartını yerine getirmen, yani özeleştiri yapman gerekir. bu özeleştiriyi, tek ve biricik büyükten (el ala) aldığımız randevu dahilinde, kurandan ayetler okuyarak/düşünerek/algılayarak yaptığımızda, salat kelimesi namaz anlamına gelir. bu anlam kuran ayetlerinde, "ekimus-salat" kalıbında verilmektedir, yani "namazı ayağa kaldırın" (amacına ulaştırın). argo tabirle mal gibi eğilip kalkmayın diyor. amacı yoksa, ayağa kalkmamışsa, özeleştiri yapılmamışsa namaz salat olmuyor maalesef. basit yoga antrenmanı oluyor. tüm bunları düşündüğümde, salat kelimesine direkt birkaç kelimeli anlam vermek bile bu kelimeyi temsil ettiği anlamdan (metafizik dünyadan) koparıyor gibi hissediyorum. 

kevser/2: öyleyse "salat"ı ve "nahr"ı sadece eğitici-öğretici allah (rabbin) için yap.

bu ayette muhammed nebi'den salatı rabbi için yapması emrediliyor. rabbi, nebiyi eğitiyor, ona çook ama çook hayır yani kevseri veriyor (kevser/1), onu yöneltiyor ve işte bu yüzden nebi'den rabbi için, onu eğiten ona öğreten kol kanat geren rabbi için, ortak ve çoğulcu yaşamın kurulması için, davanın arkasında dur diye emrediliyor. allah nebi'ye diyor ki ben sana kevser verdim, sen de benim ortak ve çoğulcu yaşam davamı destekle. bu desteğini de hem bireysel (namaz) hem de toplumsal (devrim) yap diyor. 

salat'ın bu geniş dünyasını ufak bir hatırladıktan sonra ayet analizimize dönebiliriz. ayette açık açık lanet olsun o salat edenlere deniyor. el belirlilik takısı ile gelmiş. kimlerden bahsedildiği belli yani. ancak günümüzde işaret ettiği insanlarla, cahiliyye mekkesinde işaret ettiği insanlar arasında farklılıklar olabilir. çünkü günümüzde kimliğinde müslüman yazan insan, islamı temsil ettiğini sanıyor, namaz kılan kendini müslüman sanıyor, hatta haşa allah sanıp yargı dağıtıyor. tek bir ayetin o günden bu güne farklı insan tiplerini aynı kalıba koyarak deşifre etmesi de ayrı bir mucizedir benim gözümde.

lanet edilen el-musallin kimler olabilir:

1. nebi'nin yanında, davasını desteklediğini söylüyor ama yetimi itip kakıyor ve yoksulu doyurma gayreti yok. e o zaman neden nebi'nin yanında? bu aynı şuna benziyor, adam özgürlük savaşçısıyım diyor ama masum öğretmeni öldürüyor. seni temsil ediyorum diyor, halkların kardeşliği diyor, eziliyoruz diyor, acı çekiyoruz diyor ama çocukları ferrarilerle newyok tatilleri yapıyor. dava insanlık davası ve bu davayı desteklemek için gerekli en majör iki şart yetimlerin kollanması ve açların doyurulması. bunları yapmıyorsan allahın dini üzerine değilsin, insanlık davası senin davan değil. 

2. namaz kılıyor, ibadet ediyor, allaha yakarıyor ancak beklentisi torpil. iyi görünmek için yapıyor, müslüman görünüp malı götürmek için yapıyor. bu tipi açıklamaya gerek yok, bu tipleri destekleyenler bile bu tiplerin aslında nasıl olduklarını biliyorlar. ama bu bilgileri bile onları bu ikiyüzlülükten alıkoyamıyor. bu nasıl bir tekasürdür, bu nasıl hırstır aklım almıyor.

3. atalar dinine inanıyor. sırf atasından, babasından, dedesinden gördüğü için namaz kılıyor, ibadetler yapıyor ancak adamın güçsüze destek olmaya en ufak bir gayreti yok. klasik yurdum insanı. eğilip kalkınca oldum sanan bir zavallı. eğilip kalkıyor, rükudan secdeye varıyor ancak fısır fısır okudukları hakkında tek bir fikri yok. olsa belki harekete geçecek ama geçmiyor. taklidi imanının, ataları gibi eğilip kalkmanın onu kurtaracağını zannediyor. hatta daha kötüsü, allahı da kendi gibi biliyor, acınası...

bir soru: yukarıdaki ikinci maddede anlatılan tip, oruç tutar, namaz kılar, kuran okur hatta arapçası bile vardır, direkt kaynağından okur. vaaz verir, görüş bildirir hatta yeri gelir başkalarını eleştirir ve tekfir eder. bunları yaparken de hep ayetlerden ve hadislerden örnek verir. hadisler çok daha baskındır onun görüşünde ama kuran ayetlerini de hiç okumuyor değil, okuyor. ama bu insan okuduğu halde söylenenleri uygulamıyor, ona geçmiyor anlatılanlar. talana, yağmaya, yığmaya, ötekileştirmeye, haddi olmadan tekfir etmeye doyamıyor. beş vakit namaz kılıyor, içinden tekrarladığı ayetleri bilerek tekrarlıyor, biliyor ne anlama geldiğini ancak uygulamaya gelince zalimlerle birlikte oluyor. bu nasıl oluyor? bu sureyi okuyan biri, nasıl oluyor da ben müslümanım deyip, namaz kıldığı halde açı doyurmaya teşvik etmiyor ve güçsüzü itip kakıyor? tekasür suresini okuduğu halde bir insan neden yığmaya devam eder?... neden biri (dikkat edin bu siz de olabilirsiniz) kuran ayetini anladığı halde uygulayamaz?

bir cevap: yasin suresi 70. ayet = ki bu sayede, (kalben-aklen-vicdanen) diri olanları uyarsın ve bunu ısrarla inkar edenlere karşı verilmiş söz gerçekleşsin.

bu ayete göre, bir insanın vahy'den faydalanabilmesi için, onu anlayıp uygulayabilmesi için, diri bir vicdan gerekiyor, duru bir akıl gerekiyor, temiz bir kalp (duygu dünyası) gerekiyor. kuranın dirilik tanımı budur. demek ki ayetler ancak ve ancak bu şartlar altında insana geçebiliyormuş, vicdanı susturulmuş (küfür) bir insan istediği kadar namaz kılsın, oruç tutsun ayetleri anlayıp uygulaması imkansızdır. kuranı anlamak ve uygulamak için birinci şart, vicdanın örtülü olmamasıdır. 

önceki ayetlere eklemlendirerek meallendirelim = (1) gördün mü/algıladın mı/düşündün mü/bildin mi o allahın önerdiği hesaplaşmayı/sorumluluklarını (önünde sonunda da yargılamanın o dine/sisteme göre olacağı o hesaplaşmayı) reddeden kişiyi (2) işte bu tiptir (dinsiz insan prototipi) yetimi itip kakan/zayıfı horlayan/güçsüzü ezen (3) ve bu tiptir ki yoksulu doyurmaya hiç ama hiç gayret etmez, onu yoksayar, görmez bile (4) işte bu yüzden lanet olsun bu tipin yapacağı salata/vereceği desteğe/sırtlandığı davaya/yöneldiği yere/kılacağı namaza/edeceği ibadete

5. Elleżîne hum ‘an salâtihim sâhûn(e)

5.ayetin türkçesi: onlar ki, salatın amacından/değerinden/içeriğinden gafildir

hum/hüm => onlar

sahun => SHW kökünden türetilen bir kelimedir; dikkatsizlik, unutkanlık, dalgınlık ve yanılgı anlamlarına gelir.

ayette an edatı kullanılıyor. buraya dikkat. an edatı, fi edatı ile aynı anlama geliyor gibi görünebilir ancak tamamen farklı. ayet fi edatı ile gelmiş olsaydı, salatın dinamiklerinden birini unutuyorlar anlamına gelecekti ayet; örneğin fatihayı okumadan secdeye giden insan, namazın içinden bişey unutmuştur, bu durum fi edatı ile verilir. ancak an edatının ayete kattığı anlam; salatın özünden, amacından gafil olmaktır. örneğin adam namaz kılıyor, ama beş dakika sonra gidip güçsüzü itip kakıyor. işte namazın amacından gafil bu adam, normalde namazın insanı koruması lazımdı, günahtan engellemesi lazımdı ama engellememiş. 

salatın amacı ne olabilir? 

allah'ın davasına, dinine (hesaplaşma ve borçluluk sistemi) destek olmaktır salat. ortak ve çoğulcu yaşamı kurmak ve desteklemek, allahın izin verdiği özgürlük doğrultusunda, kendi meziyetlerini ve içindeki o ilahi parçayı (vicdan) kullanarak, yeryüzünü imar-inşa-ıslah etmektir. 

1 mayısta meydanları dolduran bayraklı sendikalı işçiler... sigortasız kardeşleri için yürüdüklerinde salat etmiş oluyorlar, yani avantajsız ve güçsüz düşürülmüş kardeşlerinin davasına destek olmuş oluyorlar. ancak belediyeye baskı yapıp, akrabalarını işe aldırmak için kullandığı gücü büyütmek için medyanlardaysa işte o zaman meydandaki iş salatın gerçek amacından sapmış oluyor. buraya binlerce siyasi örnek verebiliriz. 

kişi özeleştiri yapmak ve kendini bir daha iyi bir versiyonuna dönüştürmek için salat ettiğinde (namaz yani), salatının bir yönelimi bir amacı bir hedefi oluyor. insanlık davasına destek olmak için kendini geliştirme amacında bu insan. hem kendini geliştirmiş oluyor, hem daha huzurlu bir zihin yapısına ulaşmış oluyor (çünkü doğru bir iş yaptı, kendini tamamlamak...), hem güçsüzlere destek olmuş oluyor, ortaya yeni bağlar yeni güzel duygular koymuş oluyor, beraber gelişmenin tadına varmış oluyor, en güzeli de allahın önerdiği bir şeyi doğru bir şekilde yapmış olmanın gururunu yaşıyor, en sonunda da ödülü kapıyor. işte bu insan salatın amacına hakim, kıl namazı kap huriyi mantığında ilerlemiyor. tam tersine biri de sadece cennete gitmek için, dünyada yaşayamadığı cinsel fantezilerini gerçekleştirmek için namaz kılıyorsa o insan salatın amacından gafil olmuş oluyor, oyalanıp durmuş oluyor. tekasür suresinde analiz ettiğimiz gibi, amacından sapmış namazları üstüste yığarak oyalanıp durmuş oluyor, taaki ölene kadar. bu insanlar, allahı kandırdıklarını mı düşünüyorlar? spinozanın şu sözü aklıma geliyor "kitleler, tanrıyı kandırma peşindedirler".

önceki ayetlere eklemlendirerek meallendirelim = (1) gördün mü/algıladın mı/düşündün mü/bildin mi o allahın önerdiği hesaplaşmayı/sorumluluklarını (önünde sonunda da yargılamanın o dine/sisteme göre olacağı o hesaplaşmayı) reddeden kişiyi (2) işte bu tiptir (dinsiz insan prototipi) yetimi itip kakan/zayıfı horlayan/güçsüzü ezen (3) ve bu tiptir ki yoksulu doyurmaya hiç ama hiç gayret etmez, onu yoksayar, görmez bile (4) işte bu yüzden lanet olsun bu tipin yapacağı salata/vereceği desteğe/sırtlandığı davaya/yöneldiği yere/kılacağı namaza/edeceği ibadete (5) onlar ki, salatın amacından/değerinden/içeriğinden/faydalarından/getirdiklerinden/sağladıklarından gafildir

6. Elleżîne hum yurâûn(e)

6.ayetin türkçesi: onlar ki, gösteriş yaparlar

yuraun => RYA kökünden türetilen bir kelime, göstermek, görmek veya bakmak anlamlarına geliyor. türkçede kullanılır, mürai kelimesi de aynı kökten geliyor. riyakar da aynı kökten geliyor.

derin analizlere pek de ihtiyaç duymayan bir ayet. oldukça ortada. sure boyunca eleştirilen lanet olası tipin, verdiği destek ya da kıldığı namaz tamamen gösteriş içindir, çıkar amaçlıdır.

 

önceki ayetlere eklemlendirerek meallendirelim = (1) gördün mü/algıladın mı/düşündün mü/bildin mi o allahın önerdiği hesaplaşmayı/sorumluluklarını (önünde sonunda da yargılamanın o dine/sisteme göre olacağı o hesaplaşmayı) reddeden kişiyi (2) işte bu tiptir (dinsiz insan prototipi) yetimi itip kakan/zayıfı horlayan/güçsüzü ezen (3) ve bu tiptir ki yoksulu doyurmaya hiç ama hiç gayret etmez, onu yoksayar, görmez bile (4) işte bu yüzden lanet olsun bu tipin yapacağı salata/vereceği desteğe/sırtlandığı davaya/yöneldiği yere/kılacağı namaza/edeceği ibadete (5) onlar ki, salatın amacından/değerinden/içeriğinden/faydalarından/getirdiklerinden/sağladıklarından gafildir (6) onlar ki, gösteriş yaparlar (onların desteği de namazı da her şeyi gösteriştir, çıkar amaçlıdır)

7. Ve yemne’ûne-lmâ’ûn(e)

7.ayetin türkçesi: ve engel olurlar en ufak yardıma bile

allahın dinini reddeden, hesaplaşmayı ve sorumlulukları yalanlayan lanet olası bu tip hakkında bu surede yapılan son ifşa: en ufak bir yardıma bile engel olması. küçücük bir şeyi bile muhtaçtan esirgemesi. 

bu ayete de derin analizler yapmaya gerek yok. gayet açık bir ayet. zaten surede bahsedilen bu tipten de beklenen bu olurdu bence, en ufak bir yardımı bile esirgerdi. zaten bunu rahatlıkla gözlemleyebileceğimiz bir ülkede yaşıyoruz çok şükür. en ufak yardımı geçtim, daha insan haklarının tamamını gaspettirmezse şanslı sayılıyor bu topraklarda. 

tüm surede ifşa edilen tipleri tanıyoruz, burnumuzun dibindeler. dinimizi bile çalmışlar, müslümanım desen hayır değilsin diyor. ayet gösteriyorsun, yoo bak burda hadis var diyor, eski hocalar hacılar bilememiş de sen mi bilcen diyor. zaten bu satırları onlar okumayacaklar, kuran ayetleri de onlar için değil. yukarıda soru-cevap eşliğinde verdiğim ayet metnindeki gibi, zaten okusalar da anlamazlar, vicdanları örtülü bir kere. bu yüzden biz kendimize bakalım. bu sureyi, desteklediğimiz davalar çerçevesinde, kıldığımız namazların yönelimleri ve bize kazandırdıkları çerçevesinde anlamaya çalışalım. namazımızın, davamızın, yönelimlerimizin bir amacı olsun ve bu amaç doğrultusunda bir yaşam kurulsun. biri kurtulsun, bizi size-bize-allaha teşekkür etsin. bunu başaralım. diğer yandan ise bu sureyi diğer insanları tanımak için kullanalım, alnı secdeye değiyor diye o insanı iyi sanmayalım, diğer eylemlerine bakalım. dava insanlık davası, namaz bile bu davayı desteklemek için var. bunun amacını ve değerini bilelim ve son ayette bahsedilen en ufak bir yardım olarak düşündüğüm güleryüzü, kim olursa olsun gösterelim. 

önceki ayetlere eklemlendirerek meallendirelim = (1) gördün mü/algıladın mı/düşündün mü/bildin mi o allahın önerdiği hesaplaşmayı/sorumluluklarını (önünde sonunda da yargılamanın o dine/sisteme göre olacağı o hesaplaşmayı) reddeden kişiyi (2) işte bu tiptir (dinsiz insan prototipi) yetimi itip kakan/zayıfı horlayan/güçsüzü ezen (3) ve bu tiptir ki yoksulu doyurmaya hiç ama hiç gayret etmez, onu yoksayar, görmez bile (4) işte bu yüzden lanet olsun bu tipin yapacağı salata/vereceği desteğe/sırtlandığı davaya/yöneldiği yere/kılacağı namaza/edeceği ibadete (5) onlar ki, salatın amacından/değerinden/içeriğinden/faydalarından/getirdiklerinden/sağladıklarından gafildir (6) onlar ki, gösteriş yaparlar (onların desteği de namazı da her şeyi gösteriştir, çıkar amaçlıdır) (7) ve en ufak bir yardıma bile engel olurlar, en küçük yardımı bile esirgerler.

bir sure analizinin daha sonuna geldik. diğer analizlerde buluşup, diri vicdanımızla anlamayı ve uygulamayı allah bizlere nasip etsin. amin.

Vizyoner Tefsir 16 - Tekasür Suresi (Yığma Krizi)

rahman rahim olan allahın adıyla

taziye toplaşmalarının ve kabir ziyaretlerinin en popüler surelerinden birine vardık. 40 yıllık uydurulmuş din gözlemciliğimde bu surenin daha yaşayan birine ya da bir şeye okunduğunu görmedim, hep ölüye ve ölünün arkasından... anlayarak canlandırmamız gereken ayetleri, kimsenin bilmediği dillerde seslendirerek uzay boşluğuna yolladık. zaten islamı ve kuranı anlamama ya da yanlış anlama konusunda oldukça iyiyiz ama insan hiç de mi merak etmez hayatını üzerine kurduğu kitabın içinde yazanları. 

surenin adından başlayalım analizimize: tekasür. KSR (çok olmak, bollaşmak) kökünden türetilmiştir. KSR => kesret (çokluk, bolluk) => tekasür (sürekli olarak çoğaltma, bollaştırma...) kelimenin anlamı olumsuz, kriz durumunda kullanılıyor, bu sebeple "yığma krizi" yan başlığını attım. bu yığmayı sadece mal, mülk, para olarak düşünmeyelim; her türlü soyut kavram da tekasür krizinin nesnesi olabilir: güç tutkusu, ilgi tutkusu, uyaran tutkusu gibi. bu surede, ne olursa olsun soyut ya da somut herhangi bir şeyi yığarcasına biriktirmenin yaratacağı krizden bahsediliyor. 

suremiz mekki ve erken dönem inen surelerden biri. popüler nuzül tertiplerinin tamamında kevser ve maun sureleri arasına yerleştirilmiştir. oldukça kısa bir sure, sadece sekiz ayet. konusu, kısalığı ve fonetik uyumu ile tam namazlarda okumalık sure. üstelik günümüzün en canlı ve derin problemlerinden birini dile getiriyor. sokakta yürürken, çalışırken, trafikte, gün tabağı hazırlarken, sevdiğimiz insanla konuşurken, çocuğumuzun başarılı olmasını isterken aklımızdan çıkarmamamız gereken bir sure. çünkü, yığmak ölümdür. 

popüler tefsirlerdeki nuzül sebeplerini incelediğimde, ortak olarak iki kabilenin nüfus yarıştırma sürecinden ve işi mezarlıklara vardırıp ölüleri saymalarından bahsediliyor. bana uydurma bir hikaye gibi geldi; ancak doğru olsa bile surenin vermek istediklerini büyük ölçüde ıskaladığı için bu surede de nuzül sebeplerinden bahsetmeyeceğim. sebeplerin hepsi ortada. standart bir ingiliz vatandaşı, şimdi karar verip yarın barcelona'ya tatile gidebilirken, afrikada bir çocuk bir bardak su için üç km yol yürüyorsa ortada çoook büyük bir tekasür krizi vardır. 

bir önce analizlediğimiz sure kevser idi. niteliğin öneminin vurgulandığı bu surenin ardından, niceliğin ve getirdiği krizden bahsedilmesi. bahsedilen konunun 1500 yıl sıçrayıp, hayatımızdaki her alan (burada abartı yok); hayatımızdaki bütün alanlara hitap eden bir ilke ile verilmesi benim mucize saydığım bir şeydir. kuranın allah kelamı olmasına kanıt arayanlar bu sureye baksınlar. 

bu sure ile ilgili vermek istediğim bir yan bilgi de çok sevdiğim müfessir muhammed esed ile ilgili. muhammed esed, gerçek adı leopold weiss olan bir avusturyalı yahudi. bu sure ile karşılaştıktan sonra yaşadığı aydınlanma sürecinin ardından müslüman oluyor ve başlıyor kuran analizine. yazdığı tefsir ingilizce ve bazı kelimelerin çözümlenmesinde (özellikle kadınlarla ilgiliz) oldukça iyi. konular mevzu bahis olduğunda inceleyeceğiz inşallah. ayrıca muhammed esed'in tefsirini yabancı arkadaşlarınıza önerebilirsiniz. 

evet başlıyoruz, suremiz sekiz ayet ve bütünüyle vizyoner sure, bu yüzden herhangi bir ayetine vizyoner tagi koymadım.

euzubesmele...

kovulmuş/taşlanmış tüm şeytani ayartmalardan (güdülerimden ve güdülerimi harekete geçiren her şeyden) allaha sığınırım; zihnimi gölgeleyen, okumamı/anlamamı engelleyen, hedefimi şaşırtan, beni hırslandıran, dramatikleştiren, şikayetlendiren, öfkelendiren, melankolikleştiren, kışkırtan her şeyden allaha sığınırım. o ki işinde, özünde merhametli, yüzdeyüz allah adına...

1. El-hâkumu-ttekâśur(u)

2. Hattâ zurtumu-lmekâbir(a)

1.ayetin türkçesi: sizi oyalamakta bu yığma tutkusu

2.ayetin türkçesi: sonunda mezarlıkları ziyaret edinceye kadar

tekasür kelimesini giriş kısmında açmıştık. yığma krizi, çoğaltma tutkusu, biriktirme yarışı, çoklukla övünme... bu kelimeyi birçok farklı şekilde çevirmiş müfessirlerimiz ancak hemen hemen hepsi de aynı kapıya çıkıyor ve şu an günümüzde de dipdiri olan, hatta eskiye nazaran çok daha sofistike olan bir krizden bahsediyor: yığma krizi. 

elhakumu => elha (oyalamakta) + kumu (sizi)

elha => LHY kökü =>  değirmen taşı boşa dönmesin (kendi kendini öğütmesin) diye ağzından çıkanı geri içine koyarak taşı oyalamak. kelime tamamen olumsuz (negatif) durumlarda kullanılıyor. olumlu oyalanmaya, meşguliyet deniyor. bu boş boş oyalanmak. 

o halde birinci ayeti şöyle meallendirebiliriz: yığma krizi, çoğaltma tutkusu, biriktirme yarışı, çoklukla övünme; sizi (boş boş) oyaladı durdu. siz bir şey yapıyorum sandınız ama oyalandınız, biriktirince olacak sandınız ama olmadı, boşa gitti, değirmen boşa döndü. öğütüyorum sandınız ama zaman sizi öğüttü, un ufak etti, milyonlarca parçaya böldü, toza dumana karıştınız gittiniz, artık ne bir hacminiz ne de bir duruşunuz var, oyalandınız durdunuz. meşgulüm sandın, kazanıyorum sandın, inşa ediyorum sandın ama oyalandın, ortaya ufacık bir hayat, küçücük olumlu bir şey bile çıkaramadın. önemli olanı ıskaladın, boşa gitti tüm yaşamın, oyalandın durdun...

ikinci ayet hatta kelimesi ile başlıyor. türkçe'deki kullanımı ile aynı; hatta, ta ki, nihayet, sonunda... 

zurtumu => ZWR kökü => ziyaret kelimesinin fiil halinin ikinci çekimi

el mekabir => makbera (mezar) kelimesinin çoğulu

ilk ayet o kadar vurucu ki, bu ayet üzerinde müfessirlerimiz çok düşünmeden ölmeyi anlatıyor deyip bitirmişler. haksız ya da yanlış değiller ancak eksik. evet tekasür problemi, yığma krizi bizi oyaladı durdu, ta ki ölünceye kadar.

bu ayet için, hatta siz ölünceye kadar denemez miydi? evet denebilirdi ancak mezarlıkları ziyaret edinceye kadar denmiş. kuran'daki kelime seçimleri benim için aşırı derecede kritik. maksadın (allahın amacının) tam anlaşılması için "seçilen" kelimelere ekstra dikkat etmek gerekiyor. bu iddiamı da şu ayetlere dayandırıyorum: hakka suresi 43, 44, 45, 46: o (kuran ayetleri) alemlerin rabbinin katından indirilmiştir (nuzül), ve eğer o (muhammed nebi) kısmen dahi, söylemediğimiz sözler uydurarak bize isnat etseydi, onu bundan dolayı sağ elimizle şiddetle yakalar, sonra da yine bundan dolayı şah damarını kesip (başını) gövdesinden ayırırdık... hakka suresinin 43-46 ayetlerini okuduğumda, ayetleri oluşturulan kelimelerin bizzat allah tarafından seçildiğini ve muhammed nebi'nin bu bağlamda hiçbir etkisinin olmadığını anlıyoruz. üstelik kalem suresi'nde ilk örneğini gördüğümü mukatta harflerinin yer alması da bu olgunun kanıtlarından biridir. muhammed nebi ayetler nuzül olurken, tek bir kelimenin değiştirilmesi ya da atlanmasını geçelim, tek bir harfi dahi zayi etmemiştir. bu ayetler ve bilgiler ışığında yapmaya çalışacağız çalışmamızı; her kelimenin özellikle/bilinçli/bir amaca yönelik seçildiğinin farkında olarak anlamaya çalışacağız kuran ayetlerini.

dönelim analizimize; hatta zurtumu-lmekabir; hatta mezarlıkları ziyaret ettiniz. sure tekasür suresi, yığma krizinden bahsediliyor. tekasür krizinin uğradığı mezarlık gördünüz mü? piramitler var mesela, onbinlerin emek sömürüsünün somut nişanları; hizmetlileri, ev eşyaları, atları hatta eşi ile birlikte gömülmeyi adet edinmiş atalarımız var mesela, tarih derslerinde övgü ile bahsedilen göktürk komutanlar; nemrut dağı var mesela ülkemizde, yapay bir dağ, onbinlerin emekleriyle yapılmış bomboş bir yığın; dünyanın her yerinde türbeler (anıt mezarlar) var mesela, koca koca taşları dikip o hala ölmedi, onun ölüsünden de biz rant sağlayacağız diyen tarikatlar... binlerce, milyonlarca örnek sayabiliriz burada. allah bize bu yüzden böyle sesleniyor: enam 11: de ki: “dolaşın yeryüzünü, sonra görün gerçeği yalanlayanların sonunun nice olduğunu”. allah bize gezip dolaşırken kafamızı kaldırmamızı, baktığımız şeyin ardını arkasını görüp, hayatımızı buna göre şekillendirmemizi bekliyor, ders almamızı bekliyor. önünde sonunda ölüyoruz, ne gerek var bu kadar yığmaya

"iyiliği, güzelliği, yardımlaşmayı" çoğaltma tutkusu da tekasür/yığma krizi midir? cevap: evet. tekasür sayıca çokluğu ifade ederken, niteliği geri planda bırakır. iyiliği yığma tutkusu, daha nitelikli iyilikler yapmanın önüne geçen, "kaç tane iyilik yaptın?" sorusuna cevap vermek için emek harcar. tekasür-kevser diyalektiğini, nitelik-nicelik zıtlığı ile okumak gerekir. kuran/allah bize niteliğe önem vermemizi öğütlemiştir. bu ikisi arasındaki farkı, eylemin ortak ve çoğulcu yaşamı ne kadar desteklediği ile ölçebiliriz. 10 tane açı doyurmak için 1 çorbayı herkese pay etmek yerine (10 kişiye yardım ettim, 10 kişiden hayır duası aldım...) 1 kişiye 1 çorbayı vermek daha doğru olacaktır (1 kişinin karnını tam doyurdum). kaldırıma mama döküp gelen geçen bütün hayvanları beslemek yerine (hayvanların kontrolsüzce çoğalmasına destek olmak), 1 hayvanı evine almak ya da hayat şartlarını iyileştirmek... 

günümüzde tekasür krizini nerelerde gözlemleyelim, nasıl yorumlayalım? acaba biz de bu krizin bir parçası mıyız? aslına bakarsanız ben baktığım her yerde görüyorum bu mereti. dipdibe binalara bakınca görüyorum mesela, yaşadığım şehrin nüfusu 5 milyon olmuş, pahalılık, suç oranı, kalitesizlik almış başını yürümüş. avrupa şehirlerinin mimarisi ile karşılaştırınca ülkemdeki yerleşimin tekasür krizine kurban gittiğini görüyorum. ne olurdu biz de ülkecek çoğumuz müstakil bahçeli evlerde yaşasak, düzgün trafiksiz yollarda araç kullansak. uzun uzun gökdelenler, en yumuşak zeminlere yapılıyor, ancak boş ofis/daire yok, hepsi dolu; fore kazık varmış, bir şey olmazmış; tek derdimiz yıkılması mı acaba? dipdibe, üstüste yaşayınca, daha verimli çalışınca, daha çok para kazanınca ne olacak? dünyada varolan kaynaklar artmıyor, uzaydan kaynak getirip kullanamıyoruz, e o zaman bunun amacı nedir? dikey mimaride yapılan ama yatay mimaride yapılamayan şeyler nedir acaba? doğanın içinde yaşamanın keyfinden feragat edip neyi elde ediyoruz dipdibe yaşayınca ben çözemedim. bu arada avrupayı tamamı ile övdüğüm düşünülmesin. avrupa gibi diğer "gelişmiş" ülkeler de içeride cenneti yaratmak için dışarda cehennem ateşi yakıyorlar; güçsüz bırakılmış ülkelerin kaynaklarını yağmalıyorlar. insanlık tarihinin yüzde sekseni savaşlarla geçmiş. hep "daha çok" için, "daha fazlası benim olsun", "ben daha rahat daha lüks yaşayayım", daha daha daha...

dünya tarihine ismini kazımış devrimcilere ve iyilik önderlerine baktığımda bunu sayıca çokluğu elde ederek ya da güçlenmeyi odağına koyarak yapmamışlar. atatürk kurtuluş savaşını hem daha az kişiyle hem de daha az olanaklarla kazandı, geriye bir cumhuriyet ve güçsüzlerin de yükselebileceği bir ortam yarattı. mükemmelliği ya da tam doğruluğu tartışılır, ancak aziz sancar adlı bir kürt, türkçeyi 7 yaşımda öğrenmeye başladım diyen biri, türkiye'de eğitim alarak yükseliyor ve nobel ödülü alabiliyorsa, bu cumhuriyetin sağladığı fırsattır. eğer cumhuriyet olmasaydı muhtemelen ağasının çiftliğinde elma topluyor olurdu. muhammed nebi'den örnek verelim; nebi'ye ilk ayetin gelmesinden medine'ye göç etmesine kadar geçen süre 12-13 yıl. medine'ye hicret eden insanların sayısı kaynaklara göre 250-300 arasında olduğu tahmin ediliyor. 12 yılda 300 işi, ayda 2 kişi yapar. sayıca çoğalmayı hedefine koysa nebi böyle mi yapar? ama işte filiz veren tohum başkadır, muhammed'in elinde filiz veren tohumlar vardı, ki bugün ben bu satırları yazıyorsam, bu nebi'mizin tekasürdense kevseri hedeflemesindendir (nicelik yerine nitelik). 

ancak tabii fikirler, düşünceler, duygular çok kolay dejenere ediliyor, bozuluyor. bu nedenle atatürkün mirasını alanlar dev bir anıt mezar yapıyorlar, yapıyorlar ki bu işin rantı yensin, düşünceleri değil de ismi olsun, arkasına gizlenelim. benzer şekilde istanbulun siluetine bakın. tüm tepelerde minareler, kubbeler... sadece istanbul değil, köy köy tüm türkiye aynı durumda; benim 1000 nüfuslu köyümde 10 tane cami var, ben daha ufacık çocukken dedemin gittiği caminin cemaati 5 kişiydi, şu anda o 5 kişi de yok. ülkemizde resmen bir cami tekasürü var. halbuki bize yeryüzü mescid kılınmıştı, kuranda cami kelimesi geçmez. cami kelimesi, kilise (aramice) kelimesinin arapçasıdır. umarım ibadet ritüelleri için girdiğiniz yerleri tanırsınız. ibrahim nebi'nin inşa ettiği kabe'nin fotoğrafını koyuyorum aşağıya. çukurda, sade, küçük, gösterişsiz. ah be ibrahim nebi, yapamadın mı dev gibi bir yapı her yerden görünen bir tepenin üzerine. ama işte krallar ile devrimcilerin (iyilik önderleri, merhamet ehilleri) farkı buradadır. krallar eserlerini gösteriş ve tahakküm için en yüksek yerlere yaparlarken, devrimciler mütevazı eserlerini en çukura, en dibe yaparlar. kabe'nin anlamlarından biri de budur. aşağıdaki fotoğrafta kabeyi bulmaya çalışın. 

malı yığmak ve bunun sonucunda da bazı insanları güçsüz düşürmek... temel mantık bu ama sadece mal mı? ilgi, sevgi, nefret, uyaran... tüm duygular da bu tekasür krizinin bir nesnesi olabilirler. ilgiye boğulan insanlar, yaşlanınca aynı ilgiyi hastane koridorlarında aramaya başladığında sağlık sistemimizi bloke ediyor. hastane acillerine yapılan başvurular astronomik sayılarla ifade ediliyor. harıl harıl tıp mezunu verilen ülkemizde bir ortopedi randevusu bulmak için en az 15 gün beklemeniz gerekiyor. sağlık sisteminin şaşıp işlevsiz kalmasında başka nedenler de var, devletin sorumluluklarını tam yerine getirememesi gibi. ancak tüm bunlar, tüm nedenler birbirine bağlı ve hepsi tekasür krizi kaynaklı. doktoruna yeterli maaş vermezsen, saçma sapan performans kriteri koyarsan, gider özelde çalışır ya da hızlı hızlı bir sürü hastaya salla pati bakarak sayıca çok hastaya bakar ama hizmet kalitesi yerlerde sürünür. sadece yaşlılar mı? 

herkes bu ilgi bataklığına saplanmış durumda. ilgi hastası kızlar, kendilerine "love bombing" yapan erkeklerin manipulasyonlarıyla harcanmaktalar. sonra ise daha güçlünün kollarına varmak için sürekli merdiven adımlamaktalar. sonuç nedir peki? sonuç sevginin anlamını unutmuş, güce yaklaşmak için kendini ve değerlerini satan bir et yığını. bu et yığının kalitesi ise like sayısı ile ölçülen bir instagram hesabında saklı. tekasürün girdiği alanı bozmak gibi bir huyu var. bozmak demeyelim ortalığın anasını ağlatmak diyelim, daha doğru bir tanım olur. sürekli yersen şişmanlar ölürsün, hatta ölürsen iyi, sürünürsün; çok kadın hiç kadındır diyen bir düşünür vardı, yalnız ölen bir adamı anlatmıştı. 

dopamin bağımlılığı diye bir şey türedi son yıllarda. aslında hep vardı ama bir isim koydular sosyal medyanın hayatımıza girip, hayatımızın içine etmesiyle. dopamin bağımlısı bir insan hayvansal dürtülerle yaşar, hesap etmez hiçbir şeyi. yönetici bilinç ve karar mekanizması zayıflar, sadece o dopamini ister, yani almak ister, sahip olmak ister. hayattan zevk alamaz, her şeyden çabuk sıkılır, schopenhauer'in sarkacı misali bir orda bir buradadır. kimi kısa süreli ilişkiler peşinde koşar kimi yemek bağımlısı olur kimisi ise saatlerini telefona bakarak geçirir...dopamin gün içerisinde devamlı olarak salgılanır ve davranışlarımıza göre salgılanma miktarı değişir. yürüyüş yaparken, kitap okurken, yemek yerken belirli düzeylerde dopamin salgılanırken uyuşturucu, alkol, pornografi, telefonda aşırı vakit geçirme gibi dışarıdan gelen uyaranlarla (uyaran yığmak) dopamin miktarı aşırı bir şekilde fırlar. beyninde doğal olarak üretilen dopamin yeterli seviyede iken dışarıdan dopamin alındığında beyin buna karşılık olarak dopaminin dışarıdan temin edileceğini düşündüğü için kendi üretimini azaltır. madde kullanımı ve zararlı aktivitelerin etkisi geçtiğinde ise beyinde bulunan dopamin miktarı olması gereken seviyenin altına düşer. bu süreçten sonra ise kişi dopamin artışını sağlamak için madde kullanımı ve zararlı aktiviteye tekrar başvurur. beynin doğal olarak ürettiği dopamin miktarı azaldığı için kişi artık ders çalışma, spor yapma veya herhangi bir normal aktiviteyi yaparken zevk almamaya başlar ve bu davranışları yapmak için gerekli içsel motivasyonu sağlayamaz. üstelik beyin dopamin reseptörlerini azalttığı için zararlı alışkanlıklardan alınan zevk giderek azalır. kişi eskisi gibi zevk alabilmek adına bağımlılığın dozajını arttırmak zorunda kalır. örneğin günde bir sigara içiyorken beşe, ayda bir içilen içki her güne çıkar. küçük yaşlarda hayatına porno giren birisi, bir hafta içinde suç teşkil eden kategorilere kayabilir, çünkü bilinçsiz birey dopaminin ihtimalinin peşine düşecektir. üstelik bu işin bir sınırı yok. küçük yaşından itibaren buna maruz kalan bir kişi dopamin sistemlerini mahvetmekle kalmaz cinsel kimlik kaymaları yaşayabilir, bu işin ucu açık. kişi nerede bir dopamin artırma potansiyeli görse oraya yönelir, hayatı ve tüm amacı dopaminden ibaret olur. durum böyleyken bebekliğinden itibaren tv izleyen, saatlerce tablet oynayan bir çocuğun neden sürekli sıkıldığını, dikkat sorunu yaşadığını anlamak çok güç olmasa gerek. 

gelelim gündelik yaşantımıza. çalışıyoruz, kazanıyoruz, biriktiriyoruz, ikinci evi ya da arabayı alıyoruz. bunlar tekasür krizi midir? ihtiyaç dışıysa evet. bir kişinin canını kurtarmıyorsa evet tekasür krizidir. yapacağımız yatırımların ya da biriktirdiğimiz varlıkların ortak ve çoğulcu yaşamın desteklenmesi için kullanılmıyorsa tekasür krizidir. senelerce biriktirip aldıklarımız, otuz saniyelik depremlerle yıkılmıyor mu? ancak çoluk çocuğumuz var, onların geleceği ne olacak? bu konuda da bence dengeli davranmak gerekiyor, mala boğulup şımartılan çocukların halini görüyoruz. insan sıkışmış pozisyondayken çözüm üretme kabiliyeti gelişir, zolanmadan gelişme yok, kömür binlerce sene km'lerce toprak altında kalınca elmasa dönüşebiliyor, bedavadan elmas olmak yok. aynı şekilde çocuklarımızın geleceklerini garanti altına alırken, onları bir yandan da aptallaştırdığınızı unutmayın. temel odak noktamız ortak ve çoğulcu yaşam olmalı, ve bu çemberin dışında kalan eylemlerden ve düşüncelerden uzak durmalıyız. bu çemberin sınırlarını ve içinde-dışında kalan şeyleri tespit için ise sürekli olarak eleştirel gözle bakmalıyız, hem kendimize hem etrafımıza. 

biriktirmeyin, almayın denmiyor bu surede, fakirlik övülmüyor. fakirlik insan olsaydı onu vururdum diyen halife ömer, fakirlik neredeyse küfür olacaktı diye bir hadis var. hadislerin üzerinde çok durmasam da bu surenin tefsirinde oldukça etkili. fakirlik, sürekli ihtiyaç halinde olmaktır, muhtaç olmaktır, kendi varoluşunu saçma sapan şeylerde anlamlandırmaktır. doymayan zengine fakir denir. ancak parası yok diye kendini satmayan adama fakir denmez. 

gelecekte meydana gelmesi muhtemel orijinal tekasür krizleri de yok değil. tekasür, sayılar, sayıca çokluk, sayısal... sayısal kelimesinin ingilizcesini biliyor musunuz: dijital. günümüzde her şeyin dijitalleştiğini görüyoruz. kimlik numaramız var mesela, onsuz herhangi bir işlem yapamıyoruz. pasaport numaramız var, giriş çıkışlarımız izleniyor; kredi kartı numaram var, nerede ne zaman ne kadarlık işlem yapmışım belli. mahremiyet sıfır. herkesin her verisi herkesin elinde. her şeyin sayılarla ölçüldüğü, her şeyin sayılarla ifade edildiği bir ortam, adeta hayatın sadece sayılarla ifade edilmesi. anlamın değerini yitirdiği, sadece ölçülebilir miktarlar üzerinden bir insan değerlemesi, adeta mezarlığa dönmüş hayatlar. kulağa korkunç geliyor değil mi? tek tuşla sistemin dışına atılıp ötekileştirilebileceğimiz, tekasürün bir krizden çok yaşamın kendisi haline geldiği bir gelecek korkuyorum ki bizi bekliyor. 

3. Kellâ sevfe ta’lemûn(e)

4. Śumme kellâ sevfe ta’lemûn(e)

5. Kellâ lev ta’lemûne ‘ilme-lyakîn(i)

6. Leteravunne-lcahîm(e)

7. Śumme leteravunnehâ ‘ayne-lyakîn(i)

8. Śumme letus-elunne yevme-iżin ‘ani-nna’îm(i)

3.ayetin türkçesi: yoo hayır (böyle yapmayın), bileceksiniz
4.ayetin türkçesi: olmadı bi daha tekrar, yoo hayır (böyle yapmayın), kaçışı yok bileceksiniz

5.ayetin türkçesi: yoo hayır (böyle yapmayın), keşke bilseydiniz kesin bir bilgi ile

6.ayetin türkçesi: mutlaka görürdünüz (dünyada yaktığınız) cehennem ateşini

7.ayetin türkçesi: olmadı bi daha tekrar (göremezseniz), tecrübe ederek göreceksiniz

8.ayetin türkçesi: sonra, hesaba çekileceksiniz o gün tüm nimetlerden

üçüncü ayet, kuranda en çok kullanılan edatlardan biri ile başlıyor: kella. daha önce bu kelimeyi işlemiştik, bir çok surede yer alan bir kelime. bağlama göre öncesinde ya da sonrasında gelen cümleyi olumsuz hale getirir, yanlışlığını vurgular, bloke etmeye engellemeye çalışır. örneğin uçurumdan atlamaya çalışan birine kella denir, burada "dur" anlamındadır, ancak birinin sözünü yanlışlarken ise "kesinlikle hayır" anlamına gelir. bu nedenlerle, kella kelimesi tek bir karşılık verilerek çevrilemez, bağlama göre meallendirirken kullanılan kelimeler değişebilir. üçüncü ayette kullanılan kella, tutkuyla çoğaltan, tekasür krizine yakalanmış insanlara söylenmektedir: yoo hayır, durun böyle yapmayın, tekasür krizine yakalanmayın. bana göre büyük bir mucize olan kuran ayetlerinin gerekçeliliği, bu ayette de geçerli. kella'nın gerekçesini öğreniyoruz: ayet sevfe kelimesi ile devam ediyor. dönem arapçasında gelecek 2 kelime ile ifade ediliyor: sin ve sevfe kelimeleri. sin fiile bitişik yazılıyor, çok yakın gelecek için kullanılıyor. sevfe daha uzak gelecek. ta'alemun bileceksiniz demektir, ilm (ALM) kökünden geliyor, türkçe'deki karşılığı ilim, bilmek, bilgiye sahip olmak, bilgilendirmek, bilgiyi iletmek almak... o halde ayeti şu şekilde anlamalıyız: durun, tekasür krizi sizi yutmuş, bunu yapmayın, (çünkü) gelecekte/yakında/ileride/bir süre sonra bileceksiniz/anlayacaksınız/öğreneceksiniz (tekasürün ne kadar zararlı olduğunu). 

dördüncü ayet, sümme kelimesi ile başlıyor. sözlüğe bakarsak dümdüz çevirisi "sonra" kelimesi ile yapılıyor. ancak sümme edatının kullanıldığı yere göre hafifçe anlamı değişebiliyor. sonra, ardından, tekrar tekrar, olana kadar, dahası, üstelik... bu anlamların hepsine denk gelebiliyor kullanıldığı yere göre. dördüncü ayetteki kullanımı da dümdüz sonra kelimesi ile meallendirilirse eksik kalacağından, "olmadı bir daha tekrar" şeklinde meallendirdim. çünkü buradaki kullanım amacı, üçüncü ayette bahsedilen bilme olayının yapılamaması üzerinedir. yani bu ayet, tekasür'ün kriz olduğunu gelecek zamanda da anlayamayanlar için. üçüncü ayette gelecek zaman kullanıldı, hemen üstüne "sonra" (sümme) geliyor, demek ki dördüncü ayette bahsedilen şey, gelecek zamanın sonrası. ne var gelecek zamanın da sonrasında: öteki dünya (ahiret-cennet-cehennem). anlıyoruz ki bu ayet dünyada geçirdiği hayat süresince tekasürün kriz olduğunu, yıkım olduğunu anlayamayanlar içinmiş. dördüncü ayet de, üçüncü ayet ile sümme kelimesi hariç aynı kelimelerden oluşuyor. o halde üçüncü ve dördüncü ayetleri şu şekilde anlamak çok doğru olacaktır: 

 (3) yoo durun böyle yapmayın (tekasür krizine kapılmayın), (çünkü) (dünyada geçirdiğiniz süre boyunca) bileceksiniz/anlayacaksınız/gözlemleyeceksiniz (tekasürün kriz-yıkım olduğunu)

 (4) (dünyadayken bilemezseniz/anlayamazsanız) sonra (dünyadaki hayatınızdan sonra, ahirette, öteki dünyada) kesinlikle (kaçışı yok) bileceksiniz/anlayacaksınız/gözlemleyeceksiniz.

beşinci ayet de kella edatı ile başlıyor. tekasür öyle büyük bir kriz ki surenin her yerinde kella'lar göze çarpıyor. bu kısacık surede kullanılan kella sayısı gösteriyor ki allah, tekasürü en uzak durmamız gereken kriz olarak niteliyor. ayette geçen "lev" edatı, bir koşul veya dilek bildiren şart edatıdır: -se/a eki ve keşke ile ifade edilebilir. bilseydin, yapsaydın, keşke yapsaydın, keşke bilseydin... ilm=bilgi, yakin=kesin. tasavvufçuların ve kuran okumadan islam önderliği yapanların sevdiği tamlamalardan biridir ilmel yakin. birebir anlamı teorik bilgidir. gözlemlememişsindir, tecrübe etmemişsindir ama teorik olarak bilirsin. örneğin su'yun formülü H2O'dur, özkütlesi 1'dir. bu su hakkındaki teorik bilgimizdir. suya ne zaman temas ederiz o zaman bu bilgimiz tecrübe edilmiş, kullanılmış bir bilgi olur. suya elini sokar ve derki evet bu bir sıvıymış. suyun sıvı olma özelliğini kişi tecrübe ederek anlarsa bu aynelyakin bilgi oluyor. 

güzel bir örnekle pekiştirelim. bir çocuğa sordunuz yalan söylemek kötü müdür diye? evet dedi kötüdür. ama çocuk yalan söylüyor, demek ki yalanın kötü olduğu bilgisi sadece teorik olarak var. çocuğun başına yalan söylediğinden dolayı bir şey gelse ve çocuk yalan söylemenin kötü olduğunu tecrübe ederek öğrenirse, bu çocuktaki "yalan kötüdür" bilgisi aynelyakin olacaktı. çocuk büyür ve artık dürüst, güvenilir bir adam olmuştur. bu adam öyle hale gelmiştir ki artık yalan söyleme ihtimali dahi kalmamıştır. bu adamdaki "yalan kötüdür" bilgisi bir hayat tarzına dönüşmüştür, yani hakkelyakin. bu ayette ilmelyakin olarak bilseydiniz; yani ayette: teorik olarak tekasürün bir kriz olduğunu bir yıkım olduğunu keşke bilseydiniz deniyor. 

altıncı ayet aslında beşincinin çifti. daha önce size kuran'ın mesani (çifterli yapı) yapıda olduğunu söylemiştim. bu bilgiyi kuran'ın kendisi söylüyor: hicr 87 ve zümer 23. bu sure de tam mesani yapıda. 1-2, 3-4, 5-6, 7-8 şeklinde, aynı beyit düzeninde yazılmış. dönelim ayete. beşinci ayette ne demiştik: yoo durun böyle yapmayın, keşke bilseydiniz... mesani yapıdaki çift ayet geliyor, yani neyi teorik olarak biseymişiz bu tekasüre kapılmazmışız: cahim'i, yani cehennem ateşini. bu ayeti müfessirlerimiz hep tekasür krizine kapılan, öteki dünyada cehennem ateşinde yanar gibi bir anlam çıkarmış. olayı daha öteki dünyaya vardırmadan vardırmadan tefsir edilmelidir bu ayet. kaldı ki, dünyada tekasüre kapılıp, hayatı kendine ve başkalarına dar edenlerin elbetteki verilecek hesapları var ve bu ceza kesilecek, bu net. ancak, cahim kelimesi saffat 97 ayetinde olduğu üzere dünyada yakılan ateş anlamında da kullanılıyor. bu ayetteki kullanım da aynıdır. ayette verilmek istenen mesaj şudur: eğer teorik olarak tekasür'ün bir kriz, yıkıcı bir problem olduğunu bilseydiniz, yaptıklarınızın (sizin içinizdeki bu tutkunun) dünyayı cehenneme çevirdiğini görürdünüz. eh tabii ki çok normal, sen yığarsan, başkası aç kalır ve problem olur. sen açgözlülükle yığdıkça, aç kalan insanların yaşadığı cehennem derinleşir.

bilgi eksikliği ve kötülük

böyle bir alt başlık atmak istedim çünkü konu çok mühim. surenin üçüncü ayetinden itibaren "bilmek" kelimesi birçok kere kullanılmış. bilmek ile tekasür krizi arasında doğrusal bir bağlantı kurulmuş. bilseydiniz yapmazdınız, teorik olarak bilseydiniz tekasür krizinin neden olduğu cehennemi görürdünüz. tekasür herhangi bir derin problem olarak ortak ve çoğulcu yaşamın kurulmasına engel olan bir kriz hali, insanı kötülüğe iten bir tutku. surede tekasür krizine kapılmanın ya da yarattığı sonuçların bilgi eksikliğinden kaynaklandığı belirtilmiş. teorik olarak ya da tecrübe edilmiş bilgi (knowledge) olarak bilseydiniz görürdünüz/anlardınız denmiş. demek ki tekasür krizine kapılıp kötülük ateşi yakanların, yaptıklarını teorik bilgi eksikliği ya da mantık yürütemediklerinden yaptıkları alt anlam olarak verilmiş oluyor. yukarıda bir örnek vermiştim, çocuk-yalan ilişkisi diye. çocuk yalanın kötü olduğunu biliyor ancak yine söylüyordu. demek ki bu çocukta teorik bilgiyi kullanıp mantık yürüterek doğruya ulaşma yetisi henüz gelişmemiş. başka bir örnek verelim ve kendimize uygulayalım, kırmızı ışıkta geçen araç eğer trafik lambasının üstünde bir kamera görürse biraz tedirgin oluyor, "ya beni izliyorlarsa". eğer araç sürücüsü, kesin izlediklerini bilseydi ve kesin emin olsaydı, kırmızı ışıktan geçer miydi? geçmezdi elbette. bu örnekteki kameranın 7/24 kayıtta olduğunun bilincinde olmak bizdeki imanın derecesidir (sağlamlığıdır). insanoğlu 7/24 gözlem altında olduğunun bilincinde olsaydı bu kadar kötülük olur muydu? insan yaptıklarının bir cezası-mükafatı olduğunu bilseydi, dünyada bu kadar problem olur muydu? olmazdı tabii ki. demek ki insanlar, ağızlarıyla biz müslümanız ya da bilmem neyiz dedikleri halde, kötülük yapmaya devam ediliyorlarsa o insanlarda bilgi eksikliği ya da basit mantık yürütememe vardır diyebiliriz. eğer biz kendimiz için bu örneği yorumlamak istersek, bile isteye kötülük yapıyorsak ya da yaptığımızın kötülük olduğunu farkedemiyorsak bizde de allah-kuran-ayet-iman açısından büyük bir bilgi eksikliği vardır demektir. o halde eğer müslüman olmak istiyorsak, öncelikle kendimizi sürekli olarak özeleştiriye tabii tutup, bilgi eksikliklerimizi gidermeliyiz. eğer hata işliyorsak, bunun bilgi eksikliğinden kaynaklandığını bilmeli ve o bilgiyi elde ederek yine aynı yanlışları yapmaktan kendimizi alıkoymalıyız. bunu yapmıyorsak imanın şartını yerine getirmemiş oluyoruz. imanın birinci şartı olarak "özeleştiri" demiştik, ikinci şartını da burada söyleyelim: sürekli öğrenmek. ancak bu şekilde dünyayı herkes için yaşanabilir bir duruma getirebiliriz.

suremizin son ayet çiftine vardık. yedinci ayet, yukarıda anlamını analiz ettiğimiz "sümme" kelimesi ile başlıyor. yukarıdaki anlamın aynısını vereceğiz bu kelimeye de. "olmadı bir daha tekrar" diye meallendirdik, nitelenen şeyler 5-6 ayetlerde verilenler, yani tekasürün dünyada yaktığı cehennem ateşini teorik olarak bilmeyenler. teorik bilgi ve akabinde basit mantık yürütme ile tekasür krizine engel olamayanlar, kendini tekasürden kurtaramayanlar, dünyada yaktığı ateş ile kendisinin yaptıkları (ateşi körüklemek) arasında bağlantı kuramayanlar için geliyor ayet. ayette kuran epistemolojisinden bir kelime "aynelyakin" yer alıyor. bu kelimeyi yukarıda incelemiştik. tecrübe edilmiş bilgi anlamındaydı. teorik bilgi ve mantık yürüterek tekasür krizinin yaktığı cehennem ateşini görmeyenler, sonra bunu tecrübe ederek göreceklermiş. yani yığdıkları başlarına yıkılacak ya da yaktıkları ateşi genişleyerek onları da yutacak. ateş deyince yine belirtmek isterim, öteki dünya ateşi değil, dünyada yakılan ateş, insanların zulüm görmesi, güçsüz düşürülmesi ve muhtaç hale sokulmasıdır. 

yedinci ayette iki görüş var. biri bu görme olayının dünyada olacağını söylüyor (zemahşeri), diğeri de öteki dünyada olacağını söylüyor (mustafa islamoğlu). ikisine de evet diyorum, ancak mustafa islamoğlunun görüşüne biraz daha yakınım. sebebi de sekizinci ayette geçen naim kelimesi. naim=>nimetler. nimet kelimesi birçok farklı formda geçiyor kuranda: nimet, niam, enum, naim, numa, ename, tunimu, ala-ela... kurandaki kelime seçimlerinin bizzat allah tarafından yapıldığını burada hatırlatarak, nimet kelimesinin de farklı formlarda gelmesinin farklı amaçları var ya da farklı farklı yerleri gösteriyorlar. her birisini yeri geldiğinde analiz edeceğiz. ancak burada bir önden ezber bilgi verelim ve öyle ilerleyelim, naim kelimesi cennetteki nimetler için kullanılıyor, bir sürü örneği var, şuradan bakınız: içinde na'im geçen ayetler listesi.

sekizinci ayet de sümme kelimesi ile başlıyor. buradaki kullanımı direkt olarak "sonra anlamında", bir önceki cümleyi olumsuzlamıyor. SEL fiil kökü; sormak, istemek, hesaba çekmek anlamında. fiilerin başına "le" gelirse bu pekiştirerek kesinlik anlamı kazandırıyor. kaçışı yok yani, %100 hesaba çekileceksiniz anlamında kullanılmış burada. ne hakkında sorulacakmışız: naim (nimetler), öteki dünyada karşılaşacağımız nimetler. öteki dünyadaki nimetleri ne derece ıskaladığımız ya da isabet ettirdiğimiz konusunda hesaba çekileceğiz. yedinci ayette geçen aynelyakin olarak tekasürün yaktığı ateşi görmemizden sonra olacak bu hesaba çekilme olayı. ancak aynelyakin olarak yani tecrübe ederek bir şeyi görmek artık iş işten geçtikten sonra olayı anlamak gibi oluyor. o halde yedinci ve sekizinci ayetlerimizin mealini şu şekilde verebiliriz. teorik bilgi ve mantık yürüterek anlayamadığın tekasür krizini, aynelyakin olarak (iş işten geçti), gördün artık dünyada yaktığın ateşin insanları nasıl zulme uğrattığını, sonra cennetteki nimetleri nasıl ıskaladığınla ilgili kesinlikle hesaba çekileceksin.

uzun bir tefsir oldu, bu yüzden güzel bir özetle okuduklarımızı pekiştirelim:

(1) sizi oyalamakta (un ufak etmekte, binlerce parçaya bölmekte, kişiliğinizi elinizden almakta, herşeyi ölçerek anlamlılığı yoketmekte, sizi sayılarak dönüştürerek yok saymakta, hiç doymadan tüketerek sizi sadece isteyen ve tüketen hayvanlara dönüştürmekte) bu yığma tutkusunun sebep olduğu krizler ve problemler

(2) hatta bu tutkunuzu mezarlıklara kadar sürdürdünüz, ölünceye kadar yığdınız da yığdınız, mezarlıkları bile yığdınız, yığınak mezarlar yaptınız insanlığa bir faydası dokunmayan, onbinlerin emek sömürüsü nişanlarını diktiniz

(3) yoo hayır, durun böyle yapmayın, bu tutkudan vazgeçin; bileceksiniz, anlayacaksınız tekasürün ne denli büyük ve derin bir kriz olduğunu

(4) yoo hayır, böyle yapmayın yığıp durmayın; kaçışı yok, şu anda bilemezseniz, sonra kesinlikle bileceksiniz/anlayacaksınız; dünyada bilemezseniz öteki dünyada kaçışı yok bileceksiniz

(5) yoo hayır, böyle yapmayın yığıp durmayın; keşke bunun bir yıkım olduğunu teorik olarak bilseydiniz

(6) mantık yürüterek, tekasürün bir kriz olduğunu ve bu dünyada cehennem ateşi yakarak insanların zulüm gördüğünü mantık yürüterek bilseydiniz. teorik bilginizi, mantık yürüterek kullanabilseydiniz, tekasür krizinin yaktığı ateşin farkına varırdınız

(7) mantık da yürütemiyorsan, yığma krizinin açtığı derin problemleri göremiyorsan, ortak ve çoğulcu yaşamın önündeki en büyük engellerden biri olarak tekasürü görmüyorsan; tecrübe ederek öğreneceksin, yığdıklarının altında kalacaksın ancak iş işten geçmiş olacak çünkü artık tekasürün yıktığı yaktığı ortama şahit olacaksın, ister bu dünyada ister öteki dünyada, kesinlikle tecrübe ederek yaşayarak ve gözünle göreceksin

(8) ve en sonunda, dünya malını, ilgisin bomboş şeyleri yığa yığa uzaklaştığın öteki dünya nimetlerinden, o gün geldiğinde (hesap günü) hesaba çekileceksin. neden bomboş dünya malıyla oyalandın da, cennetteki sonsuz nimetleri ıskaladın diye sorulacak

her ne kadar özete tüm duygularımız sığmasa da genel hatlarıyla bu haliyle belleğimize bu sureyi kazımak çok güzel olur. islamın iki şartından özeleştiri ve sürekli öğrenmeyi öne çıkarmıştım. alışkanlık haline getirdiğimiz sürekli okuduğumuz namaz sureleri arasına bence tekasürü almalıyız. bu şekilde gün içindeki eylemlerimizi de tekasür krizine kapılmadan gerçekleştirme şansımız olur (namaz-özeleştiri). tekasür en sinsi krizlerden biri, allah hepimizi tekasürden korusun, öteki dünyadaki nimetlerimizi çoğaltmayı nasip etsin.

Vizyoner Tefsir 15 - Kevser Suresi (Vahyin Kıymeti)

rahman rahim olan allahın adıyla

çocukluk-gençlik yıllarımızın en gözde suresine ulaştık. öğrenci dostu bir sure, din dersi sözlülerinden 100 alma garantili, ezberi kolay, kısacık bir sure. dünyanın neresine giderseniz gidin, tüm zamanlarda kevser adıyla bilinen suredir, global düzeyde ismi konusunda ittifak edilmiş. 

kuran'daki en kısa sure, sadece 3 ayet ve 10 kelimedir. mekki bir sure'dir, nuzül tertiplerinin yüzde doksanında mekki olarak yer bulmuş, çoğunda da asr-tekasür sureleri arasına yerleştirilmiş. kimi müfessirler adiyat önce indi derken kimileri de kevser önce indi diyor. kuran'ın modüler yapısı iki ihtimali de beraber kucaklayabilmemizi sağladığı için adiyat ve kevser'in yerlerini farklı hesap etmek aşırı kritik değil. biz adiyat sonrasına koymayı tercih ettik. zamansal olarak peygamberliğin ikinci yılının sonları olarak tahmin ediliyor. devrim ateşi yanmış, sömürücü müşrikler kurdukları düzenin sarsılacağı korkusuyla vahye ve muhammed nebi'ye saldırıyorlar. ancak henüz muhammed nebi ve yoldaşları meydanlara dökülmemişler; gizli-bireysel davet sürecindeler. bu süreçte müşrikler de daha geçen sene el-emin dedikleri nebi'ye ya da vahye bireysel olarak saldırıyorlar. henüz daha nebi'nin yoldaşları çok az sayıdalar; üçüncü halife amr bin hattab (halife ömer) henüz müslüman değil, hatta mekke'deki güçlü ekonomilerden biri olarak (yani sömürenlerden biri) nebi'nin düşmanlarından biri. nebi'nin yoldaşları daha çok köle olanlar, ancak aralarında güçlü ekonomiye sahip insanlar da var, örneğin ebu-bekir, onun da asıl adı abd-ul-kaba (kabe'nin kulu).

sure hakkında sorgulamadan görüş birliği eden müfessirlerimizin %99'u muhammed nebi'nin oğullarının ya da oğlunun hayatını kaybetmesinden sonra, sömürücü müşriklerin muhammed nebi'yi el-ebter (soyu kesik) diye adlandırarak karalama kampanyası yapmalarının üzerine indiğidir. standart bir yorum bu, kesin yanlış diyormiyoruz ama oldukça sığ diyebiliriz. öncelikle muhammed nebi'ye vahiy geliyor yani kendisi hakikatten bir pay almış durumda. şu an bizim sıfıra yakın pay aldığımız düşünülürse, nebi'nin iç dünyasının bizimle alakasının olmadığını söyleyebiliriz. kendimiz bile hakikatin bir parçasına tutunduğumuzda ne kadar farklılaştığımızı hissedebiliyoruz. ancak yine de insanın bedeninin ihtiyaçlarından, buyurduklarından, güdülerinden tamamen sıyrılması mümkün değil. yine de, son tahlilde kararını korteksini kullanarak veren nebi'yi bu tarz karalamaların çökerteceğini hiç ama hiç sanmıyoruz. bunu nereden mi biliyoruz? tabii ki kendimizden. karşınıza bir çocuk çıksa ve size hakaret etse ne dersiniz? çekil oğlum kenara dersiniz, bilmiyor çünkü, hakikatten yaşamdan bir pay almadığı için söylediği şey de bilgisizce ve dayanaksız. güler geçersiniz. bizim tahminimiz muhammed nebi'nin, müşriklerin el-ebter aşağılamalarından çok da etkilenmediğidir. olgun bir insan, cahilin hakaretinden etkilenir mi hiç? biraz etkilenir aslında. o da şöyle. taraftar/yoldaş bulması zorlaşır. şöyle ki nebi'nin ana hedefi cahiliyye zihniyetini sona erdirmek, sömürü düzenini yıkmak ve tertemiz bir devrim örneği oluşturmak. bu süreçler de insanla yapılıyor. nebi'nin yoldaşa ihtiyacı var, bir yandan peygamber olarak kendisinin görevi de bu. ancak bu görevi ifa etme aşamasında, fethetmesi gereken zihinlerin önüne çekilen karalama kampanyaları nebi'nin işini zorlaştıran şeylerden biri. düşünün sadece güdüleriyle tetiklenen bir insan, yanına varıp bir şeyler anlatıyorsun, dinlemeden sen sus seni soyu kesik diyor. hey allahım dersin yani, ben ne diyorum o ne diyor. böylelikle muhammed nebi'nin işi zorlaşmış oluyor, üzülmüş ya da kırılmış değil. kevser de çok hayır demekmiş, hayırlı çokluk anlamında bir kelime. sure analizinde daha detaylı ele alırız. ancak surede bakış açımızı analize geçmeden tam yerine oturtmamız gerekiyor. muhammed nebi çok taraftar kazanmak istiyor, hakikati daha çok kişiyle paylaşmak ve zihinleri fethetmek ve ortak-çoğulcu bir yaşam kurmak istiyor, sömürü düzeni bitsin herkes kardeşçe yaşasın diyor ancak taraftar kazanma sırasında kalitesiz zorluklarla karşılaşıyor. bu zorluklar muhammed nebi'yi yıldırmış/tüketmiş olacak ki bu sure inmiş. kalitesiz zorluklara karşı, nitelikli çokluğun önemini anlatıyor bu sure. analizimizi bu bakış açısıyla yapacağız. 

sureye kuş bakışı bakarken dikkatimizi çeken bir nokta daha var. o ayetlerde karşı suçlama gibi basit bir reaksiyonun verilmeyeceğidir. çünkü karşı suçlama, suçlama nesnesinin varlığını kabul eder. buradaki suçlama nesnesi "ebter"liktir, yani soyu kesikliktir. düşünelim, sömürücü müşrikler gelmişler muhammed nebi'ye soyu kesiksin sen, senin sözün dinlenmez, al işte soyun kurudu diye suçlamada bulunuyorlar. ayette asıl soyu kesik sizsiniz diye cevap verilince, soyu kesik olmanın bir suç/olumsuzluk olarak kabul edilmiş oluyor. soyu kesiklik, yani üreme kapasitesi bir suç olamaz. fecr suresi 15-16 ayetleri aklımıza getirelim, ayetlerde insanoğlunun klasik düşünme sistemi eleştiriliyordu: [Vizyoner Tefsir 11 - Fecr Suresi (İnsanoğlu)]

fecr 15: insana gelince, ne zaman rabbi onu ikram ederek ve nimet vererek sınayacak olsa, der ki rabbim bana ikram etti
fecr 16: ve ne zaman ölçülendirerek/sınırlandırarak rızıkını daraltırsa, rabbim beni alçalttı der

bu iki ayet bize gösteriyor ki, bir şeye sahip olmak (servet, çocuklar, güç...) allah'ın rahmetine işaret etmez. çocuk sahibi olanı allah daha çok seviyor, sahip olmayanı daha az seviyor diye bir mantığın olamayacağı bu iki ayette söyleniyor. dikkat ederseniz ayetler hep birbirini açıklar (tefsir eder) niteliktedir. kuran bu yönüyle müfessirdir (tefsir eden); hem kendini, hem hayatı, hem insanı tefsir etmektedir. yukarıdaki iki paragrafta anlatmaya çalıştığımız üzere, ebter kelimesini soyu kesiklik üzerinden değil, hayırdan kesiklik ya da zihniyetin soyunun kesileceği pencerelerinden tefsir etmeye çalışacağız. kevseri de zihniyetin devamlılığı, gelecekte de devam edecek olan hayırlara işaret etmesi pencerelerinden tefsir etmeye çalışacağız.

sure kısa ama anlamı oldukça derin. kavramların (metafizik dünyamızın) içini doldurma konusunda başı çeken surelerden biri, kavramların içi müthiş dolduruluyor analizde göreceğiz. surenin tamamı vizyoner, o yüzden herhangi bir yerine vizyoner ayet yazma gereği duymadık. başlıyoruz.

euzubesmele...
kovulmuş/taşlanmış tüm şeytani ayartmalardan (güdülerimden ve güdülerimi harekete geçiren her şeyden) allaha sığınırım; zihnimi gölgeleyen, okumamı/anlamamı engelleyen, hedefimi şaşırtan, beni hırslandıran, dramatikleştiren, şikayetlendiren, öfkelendiren, melankolikleştiren, kışkırtan her şeyden allaha sığınırım. o ki işinde, özünde merhametli, yüzdeyüz allah adına...

1. İnnâ a’taynâke-lkevśer

1. ayetin türkçesi: kesinlikle kevseri sana veren biziz

öncelikle şunu hatırlayalım: kuran mesani bir yapıdadır (zümer 23). bu surede de bir mesanilik var ve bu da kevser-ebter üzerinden veriliyor. ebter kelimesinin mealini dümdüz soyu (üreme kapasitesi) kesik anlamında değil, kevser kelimesinin zıttı olarak vermeye çalışacağız. 

ayet inna (inne + ma) ile başlıyor. kadr suresinin ilk ayetinden hatırlayacağınız üzere, inna kelimesini görünce ayetin vurgusunun "ma" yani "biz"de olduğunu anlıyoruz, vurgu failde (işi yapanda-verende). bir sonraki kelimeyi de leyl suresinin beşinci ayetinden hatırlayacağız, vermek demek. kelimenin sonuna eklenen "ke" mefulün yani eylemin yöneldiği kişinin "sen" olduğunu gösterir. inna a'taynake = kesinlikle biz sana verdik diye çevrilebilir, inne'yi varlık olarak alırsak da yapı olarak varlık olarak biz sana veririz diye çevrilebilir. kesinlikle demekle, yapı olarak varlık olarak demek aynı kapıya çıkıyor. yapısı veren zat, kesinlikle verir. 

el-kevser... el (the) takısıyla gelmesi sanıyoruz ki gelenekçi müfessirleri kevserin ne olduğunu tanımlamaya itmiş ve türlü türlü şeyler uydurmuşlar. açıkçası islami gelenek bu isimler için müfessir ya da alim tanımlamasını kullanmaktan çekinmezken, onları da halkaya dahil ederken, muhammed nebi'nin ağzına kendi uydurduğu cümleleri tıkayarak ayetlerle çeliştirenleri biz allah düşmanı olarak görüyoruz. çünkü gerçeği değiştirmek, ortak ve çoğulcu yaşamın kurulmasına engel olur. gaybi bilgileri alabileceğimiz tek kaynak olan kuran dışında gaybi bilgi üretmek, allah ya da muhammed nebi adına yalan uydurmaktır. müslim, buhari, tırmızi, ebu davud, bilmem ne... hepsi de kevseri havuz yapmış, cennette muhammed nebi'ye tahsis etmiş, sonra neler neler. hikayelerin ucu bucağı yok, işin sonunu neredeyse +18lik filme bağlayacaklar, öyle uydurma hikayeler var. bu linkten okuyabilirsiniz kevser hakkındaki uydurma hadisleri (https://islamansiklopedisi.org.tr/havz-i-kevser). kuran okuyan kişi, bu işe saygısı olan kişi gaybi bilgi gördüğünde şu ayeti referans göstermelidir: cin 26. allah gaybi bilgiyi kimseye göstermez, bitti, bunun üzerine söz söylenmez. bu tefsirde, uydurma içerikli tefsirlerden yorumlardan bahsetmeyeceğiz, zira çok fazlalar. ancak bu uydurma hadis yazılarından olumlu bir şey çıkarabiliriz: yazanın üstünü çizeriz ve kaynaklarını yok sayarız. bu sayede o kişinin ürettiği virüslerden ve hastalıklı fikirlerden korunmuş oluruz. açıkçası pirinçin içindeki taşı ayıklamak gerektiği gibi, taşın içindeki pirincin de ayıklanması hoş ve doğru olacaktır. ancak bu çok fazla bir iş yükü, bu yüzden direkt olarak bu kaynakları yok saymak bize hız kazandıracaktır. aksi takdirde dünyanın hızına mağlup olacağız.

kevser kelimesi hakkında iki görüş var. birinci görüş kelimenin camid isim olduğudur, yani kök isimdir ve başka bir kelimeden türetilmemiştir. diğer görüş ise kevser'in "kesret" (çokluk) kelimesinden alınma fev'al vezninde bir kelime olduğunu söyler, zemahşeri bu görüştendir. anlam bakımında çok bir fark göremediğimiz için kevser kelimesine dil üzerinden bir analiz yapmayacağız. kelimeyi, allah'ın zararlı bir şey gönderme ihtimali bulunmadığından, gönderdiği şeyin kesinlikle çok hayırlı olduğundan (yaşam ya da yaşam metotları) çok hayır anlamında alacağız. peki bu hayırlar neler?

kevser'in ne olduğunu anlamak için kevser kelimesine değil, ayetteki fiile odaklanan bir analiz yapılması lazım. ayetteki, a'tayna kelimesi verdik demektir, sonuna -ke eki eklenince "sana verdik" oluyor. eğer fiil "a'tayna leke" diye gelmiş olsaydı (lam + ke) yalnızca sana mahsus olarak verdik, yani herkese vermedik anlamında oluyor. muhammed nebi ile birlikte herkese verilen hayır nedir? tabii ki vahiy, ortak ve çoğulcu yaşamın kurulması için gerekli kodlar ve değerler sistemi.

son durumda ayetin mealini şu şekilde verebiliriz: kesinlikle (hiç şüphe yok ki) sana kevseri (çok hayrı, vahyi, ortak ve çoğulcu yaşamın kurulması için gerekli metotları ve değerleri) veren biziz.

2. Fesalli lirabbike venhar

2. ayetin türkçesi: öyleyse "salat"ı ve "nahr"ı sadece eğitici-öğretici allah için yap

ikinci ayetimiz F (fa) ile başlıyor, fezleke fa'sı diye anlandırılır bu harf, "sözün özü, o halde" anlamındadır. bir önceki ayetle beraber düşünülürse, sana kevseri veren biziz, o halde sen de "salli lirabbike venhar". şimdi ayetteki kelimeleri açalım. 

salli, salat, yusalli... kuran'ın en anahtar kelimesi; ve malesef en dejenere edilmiş kelimesi aynı zamanda. müfessirlerin çoğunluğu maalesef bu kelimeyi namaz olarak çevirmişler ve meallerine koymuşlar. oldu olacak namaste diye meallendirselermiş keşke. en azından nereden geldiklerini, neyi hakim kılmak istediklerini daha az gizlemiş olurlardı. allah kelamı yerine hindu kelamını alırsan, ortak ve çoğulcu yaşam yerine kast sistemine ulaşırsın. allah bizi bu anlam katili kabilecilerden korusun. eğer bu ayet sadece namaz kılmak ve kurban kesmekten ibaret olsaydı, muhammed nebi devrim yapmak yerine evine kapanıp ölene kadar ibadet ederdi. anlam katli derken biz işte bundan bahsediyoruz. konfor hastalığına yakalanmış duyarsız şeyhler ve şakşakçıları, dinimizi ibadet ritüellerine sıkıştırıp, bizi daha çok sömürmek istedikleri için insanlığı özgürlüğe taşıyan kavramlara düşmanlar. bu yüzden dinimizi direkt kaynağından, kurandan öğrenmeliyiz. hatta bu satırları okuyanlar, bu satırlarla yetinmesinler, başka kaynaklara da baksınlar isteriz. hatalarımız bulunsun, eksiklerimiz söylensin isteriz. 

nahr kelimesi ayetteki diğer önemli kelime. nahr göğüs boyun arasındaki bölgeye deniyor, gerdan ya da boğaz denebilir. nahr ismi, inhar olunca fiileşiyor ve boğazlamak (boğazından kesmek, boğazla gövdeyi ayırmak) anlamına geliyor. aslında bu kurban kesmek değil mi? evet değil, eğer öyle olsaydı kurban kelimesi kullanılırdı, zira bu kelime cahiliyye mekkesinde biliniyor. kurban deyince bu satırları okuyan sizlerin de  aklına hayvanı kesip, buzluğa stoklama süreci geliyor eminiz. ancak malesef bu güzelim kurban kelimemiz de dejenere edilmiş. kurban kelimesi kurb kökünden gelir ve daha önceki analizlerimizden hatırlayacağınız üzere sonuna "an" getirilince kurb kökünün taşıdığı anlamın sürekli tekrarlayan ve ağzına kadar bu anlamla dolu olması anlamındadır. kurb yakınlaşmak demek, kurban da sürekli, devamlı, dolu dolu yakınlaşmak anlamına geliyor. rahmet => rahman, ikra=> kuran kelimelerinden hatırlayalım, bunların hepsi aynı vezinde kelimeler. peki neye yakınlaşıyor, nereden uzaklaşıyor? bu analizi daha sonra yapacağız, özellikle ibrahim'in kurbanı kıssasında. ancak ufak bir spoiler vermek gerekirse; kurban, bir insanı devrimci şuurdan alıkoyan zincirlerden kurtulmaya deniyor, bu bazen cebimizdeki üç beş kuruş oluyor, bazen de canımızdan çok sevdiğimiz evladımız. ayette kurban kelimesinin yerine inhar fiilinin kullanılmasını anlıyoruz, zira hayvan keserken yapılan eylem aslında bir yakınlaşma değil dümdüz kesmek. ancak amacı insanları sömürmek olan şeyhler, mollalar bu kelimeyi de kurban kesmek olarak çevirirler ki, kesilenler kendine dönsün. 

kabileci sahte müslümancıkları dissledikten sonra, dönelim analize. daha önce, alak suresi analizinde bir ufak değinmiştik salat kavramına. ikinci kere rastlaşıyoruz, burada biraz daha açalım. öncelikle şunu söylemek gerekir, ritüel olarak salat yani namaz vahyden önce de bilinen bir şey. hatta tefsire giriş kısmında yazmıştık, cahiliyye mekkesi oldukça "dinci" bir bölge, dini lideri var, hakimi var (ebu cehil), hatta bu insanlar allaha inanıyorlar. sorsan biz putperestiz, müşriğiz demiyorlar yani. allah inancının yanında, put inancını da hakim kılmışlar ve bu sistemi de tahakküm aracı olarak kullanmışlar. peki bu nasıl oluyor, putlar ya da dini ritüeller (salat ve nahr gibi) nasıl bir tahakküm aracına dönüşüyor? şöyle işliyor süreç, diyelim sen cahiliyye mekkesinde bir garip insansın. hayatta kalman için beslenmeye, barınmaya ihtiyacın var ve bu ihtiyaçlarını karşılamak için bir işe girmen lazım. o işi alabilmen için mekke zengini (kuranda ileride 9lu çete diye bahseceğiz bunlardan) adamlara avanta vermen lazım. bu avantayı direkt nakitten yapmıyorlar. zengin diyor ki gel benim putuma tapın (yani benim tarikatımın tahakkümüne gir) ona yalvar yakar ve diğer insanlar da benim putumun güçlendiğini görsünler ve ben de tahakkümümü ve servetimi artırayım. böylelikle salat (yani allahla kurulan dikey ilişki neticesinde özeleştiri yaparak insanın kendini geliştirmesi) süreci insanın elinden alınıp, yamanma-eziklenme sürecine dönüşmüş oluyor. insan özeleştiri yapamadıkça köleliği artıyor, her olayda kurban diye şeyhine hayvan rüşveti veriyor ve insanın elinden ilahi olana yaklaşma şansı da elinden alınmış oluyor. veee ortaya süper bir sömürücü şirket çıkmış oluyor. bu şirketin sahibine de müşrik deniyor. 

salat kelimesini ya da nahr kelimesini az çok öğrendik. özellikle salat kavramı için detaylı bir analiz hazırlayacağız yakında. ancak şu aşamada, ayeti nasıl anlamalıyız? bir önceki ayeti hatırlayalım: kesinlikle (hiç şüphe yok ki) sana kevseri (çok hayrı, vahyi, ortak ve çoğulcu yaşamın kurulması için gerekli metotları ve değerleri) veren biziz. bu ayet hakkındaki referansları toplayalım:

 - F (fa) ile başlıyor ve ayete şu anlamı veriyor: sözün özü, netice olarak, kevseri veren biz'e bir teşekkür olarak (dikey anlam)

 - ayette allahın rab ismi kullanılmış, demeki ki insan için dikkat çekilen şey eğitim-öğretim-gelişme süreci. yani salatı ve nahr'ı yalnızca rabbine adayınca, bunun sana getirisi senin eğitiminin, gelişiminin devam etmesi anlamına gelir. nahr'ı gidip müşriğe rüşvet diye adarsan eline anca köleliği alırsın. salatı da başkasının gözüne girmek için, allahtan başkasından şefaat (torpil) için yaparsan kendini geliştirebileceğin özeleştiri sürecinden mahrum kalırsın. 

o halde ayetin çevirisini şu şekilde yapabiliriz: öyleyse "salat"ı ve "nahr"ı sadece eğitici-öğretici allah için yap. çünkü başka şekillerde yaparsan dünyadaki sömürü düzenine katkıda bulunmuş olursun. hem gelişemezsin hem de senin yüzünden başkaları da sömürülür. güçlendikçe müşriğin tahakkümü artar, zulüm işkence artar. bunlar ortak ve çoğulcu yaşamı kurabilen değerler sisteminden çok uzaklar. o yüzden sen de özeleştiri sürecini ve kurban kesme sürecini sadece rabbine ada ki, o da seni eğitsin ve geliştirsin. nasıl geliştirecek? e verdi ya kevseri, biz emek verdikçe kevserin (vahyin) içine gömülü anlam bize açılacaktır. sonra? sonrası yine bizim tercihimiz, ya uygularsın anladığını ya da görmemiş gibi yaparsın dünyada olanları. 

3. İnne şâni-eke huve-l-ebter

3. ayetin türkçesi: kesinlikle sana saldıranlardır kevserden kesik olanlar

bu ayete kadar ki kısmı önce bir hatırlayalım: kesinlikle (hiç şüphe yok ki) sana kevseri (çok hayrı, vahyi, ortak ve çoğulcu yaşamın kurulması için gerekli metotları ve değerleri) veren biziz. öyleyse "salat"ı ve "nahr"ı sadece eğitici-öğretici allah için yap.

üçüncü ayet de inne ile başlıyor, yapı olarak ya da kesinlikle şüphe götürmeyecek bir bilgi olarak diye anlıyoruz bu kelimeyi. "şani-eke", buğzeden anlamında, nefretle saldıran, kinle düşmanlık yapan anlamında, -ke eki gelince "sana kinle saldıran" anlamına geliyor. huve kelimesi ünlü bir kelime, "o-onlar" demektir, işaret zamirini allahın adı zanneden insanlar var. ebter kelimesi hakkında yukarıda ufak bir analiz yapmıştık. BTR kökünden türeyen bir kelimedir ve kesmek, kesilmek anlamındadır. peki bu gerçekten soyunun kesilmesi mi? tabii ki hayır. rahmetten kesilik bu, faydadan, güzellikten, iyilikten kesiklik. aslında olay da bu şekilde seyretmiş olabilir. oğlu ölen muhammed nebi hakkında "aha işte allah ona evlat acısı verdi, ona rahmet etmiyor, rahmetten kesildi (ebter)" deniyor. bu sure de onlara şu şekilde cevap veriyor: kesinlikle (hiç şüphe yok ki) sana kevseri (çok hayrı, vahyi, ortak ve çoğulcu yaşamın kurulması için gerekli metotları ve değerleri) veren biziz. öyleyse "salat"ı ve "nahr"ı sadece eğitici-öğretici allah için yap. yap ki sömürücü müşrikler güçleneceğine sen güçlen, geliş ve ortak ve çoğulcu yaşamı dünyada inşaa et. o senden nefret edip sana saldıranlar var ya asıl işte onlar rahmetten (kevserden, vahiyden, hakikatten, ortak ve çoğulcu yaşam kodlarından ve tabii ki de cennetten) kesik olanlardır. 

eyy nebi'den nefret edenler, eyy devrimcilerden nefret edenler, eyy insanların hakkını arayan iyilik önderlerine savaş açanlar; siz kurduğunuz o sömürücü sistemlerin size hayır verdiğiniz sanarsınız, malınızın tahakkümünüzün gücünüzün sizi var ettiğini sanarsınız ammaa, asıl hayırdan kesik olan sizsiniz, vahyin insana transfer ettiği o sonsuz mutluluktan-huzurdan kesiksiniz ve ahirette de maalesef hayırdan ve ödüllerden kesik olacaksınız. dolayısıyla ayeti ve tüm sureyi de bu şekilde anlayacağız. anlamı yedire yedire, içini doldura doldura, zihnimizle anlamları hissede hissede tekrar okuyalım:

inna a'taynake-l kevser

fesalli li rabbike venhar

inne şani-eke huvel ebter

allahım bizi hayırlardan koparma, bizi vahye yakınlaştır ve sadece anlamayı değil, uygulamayı da nasip et, nebi'nin kıymetini bize unutturma, bizi ebter değil kevser yap rabbim. amin.